ΣΥΜΠΟΣΙΟ 2011

“Κρητική Κουζίνα: Ιστορία, Εξέλιξη, Ερωτηματικά και απαντήσεις (;)”

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ:

Η σημασία της αρχαιολογικής μελέτης της χλωρίδας και της πανίδας στον Ελλαδικό χώρο, για μία πλήρης μελέτη της αρχαίας διατροφής.

Ανάγια Σαρπάκη, Δρ. Αρχαιολόγος  / Aρχαιοβοτανολόγος / Ερευνήτρια & Μέλπω Σκουλά, Dr, Bιολόγος / Bοτανoλόγος , Πάρκο Χλωρίδας και Πανίδας, Πολυτεχνείο Κρήτης.

Θα ανατρέξουμε στους αρχαιολόγους του 20ου αιώνα για να παρακολουθήσουμε την θεωρία και την ιδεολογία γύρω από την μελέτη της καθημερινότητας και ειδικά της τροφής, στην αρχαιολογία και το πόσο έχει αλλάξει η όλη προσέγγιση του θέματος.

Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι η όλη θεωρία όπως και η μεθοδολογία της ανασκαφικής προδιαθέτει, κατά το σημαντικότερο μέρος, το τί δυνατότητες ερμηνείας των αρχαιολογικών δεδομένων θα μπορεί ο μελετητής αρχαιολόγος, εκ των υστέρων, να αντλήσει στην αναζήτησή του για την διατροφή της καθημερινότητας.

Σήμερα η αρχαιολογία ενδιαφέρεται για την προϊστορία και την ιστορία της διατροφής αλλά τί κάνει γι’ αυτό; Είναι μία σοβαρή αναζήτηση με πολλά αρχαιολογικά, ανθρωπολογικά, κοινωνιολογικά, θρησκειολογικά και άλλα ερωτήματα, αλλά κατά πόσο μας δίνεται η δυνατότητα στο να εμβαθύνουμε σ’ όλο το φάσμα των πληροφοριών που είναι, κατά κάποιο τρόπο, ενσωματομένες στην διατροφή, ή απλώς αρκούμαστε σε μία επιπόλαιη αναφορά και αυθαίρετη ερμηνεία, που χρησιμοποιείται δημοσιογραφικά, πολλές φορές, για ανάδειξη ενός μελετητή ή και μίας ιδέας; Εν ολίγοις, θα εξετασθεί αυτή η σχέση των δεδομένων που οδηγούν σε υποθέσεις και, πιθανώς, ερμηνείες μοντέλων διατροφής.

Γεύσεις από σπόρους στην προϊστορική Ελλάδα: αναζητώντας συνέχειες και ασυνέχειες μέσα από τα αρχαιοβοτανικά δεδομένα.

Σουλτάνα Μαρία Βαλαμώτη, Aρχαιολόγος/Επίκουρη καθηγήτρια, ΑΠΘ

Η αρχαιοβοτανική έρευνα σε προϊστορικούς οικισμούς του ελλαδικού χώρου την τελευταία εικοσαετία έχει φέρει στο φως μια πληθώρα γνώσεων σχετικά με τα είδη των φυτών που χρησιμοποιούσαν οι κάτοικοι της περιοχής κατά τη Νεολιθική (7η χιλιετία π.Χ. – 3500 π.Χ) και την Εποχή του Χαλκού (3500 π.Χ-1100 π.Χ.). Μια ποικιλία ειδών σιταριού και κριθαριού, όσπρια όπως η φακή, το λαθούρι, το μπιζέλι και η ρόβη, καρποί και φρούτα όπως τα βελανίδια, τα βατόμουρα, τα σταφύλια, τα κράνα και τα σύκα συνθέτουν ένα πλούσιο κατάλογο συστατικών της προϊστορικής κουζίνας που κατά την εποχή του Χαλκού εμπλουτίζεται με περισσότερα είδη με προέλευση από το Βορρά και την Ανατολή. Ορισμένες φορές μέσα στις αρχαιολογικές αποθέσεις περιέχονται και κατάλοιπα που παραπέμπουν σε συγκεκριμένα σκευάσματα, όπως ο χυμός του σταφυλιού και αλεσμένα δημητριακά. Τα συγκεκριμένα ευρήματα θα μπορούσαν να παραπέμπουν σε μούστο, πετιμέζι, κρασί, πλιγούρι και τραχανά. Μέσα από την εξερεύνηση του αρχαιοβοτανικού υλικού, δηλαδή των απανθρακωμένων σπόρων που βρίσκουμε μέσα στις αρχαιολογικές αποθέσεις επιχειρείται η προσέγγιση των φυτικών συστατικών της διατροφής στην προϊστορική Ελλάδα, εντοπίζονται τα είδη που καλλιεργούνται, δέχονται επεξεργασία και καταναλώνονται και από τους σημερινούς κατοίκους της περιοχής. Παράλληλα επισημαίνονται τα είδη που έχουν πάψει να χρησιμοποιούνται ή που επανεισάγονται στο σύγχρονο διαιτολόγιο, λόγω των ευεργετικών διατροφικών τους χαρακτηριστικών.

Λουκούλλεια γεύματα» μέσα από τα ψηφιδωτά της αρχαίας Κισάμου.

Σταυρούλα Mαρκουλάκη, υποψ. Δρ. / Αρχαιολόγος

Ανάμεσα στα ψηφιδωτά δάπεδα που έχουν έρθει στο  φως από τις ανασκαφές της αρχαίας  Κισάμου, ξεχωρίζουν μερικά που απεικονίζουν με πολύ φυσιοκρατικό τρόπο εδώδιμα είδη ζωικής και φυτικής προέλευσης. Τα ψηφιδωτά αυτά διακοσμούσαν, όπως είναι φυσικό, αίθουσες συμποσίων. Ο πλούτος της διατροφής που υπαινίσσονται και ο τρόπος που παρουσιάζονται, άλλοτε ως νεκρές φύσεις και άλλοτε ως Ξένια (είδη φιλοξενίας), στο περιβάλλον του συμποσίου, αποτελεί ένδειξη της γενναιοδωρίας του οικοδεσπότη και επίδειξη της κοινωνικής του καταξίωσης. Παράλληλα όμως για μας οι παραστάσεις αυτές αποτελούν πολύτιμη πηγή πληροφοριών για τη διατροφή των ανθρώπων στον τότε ενοποιημένο κόσμο της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας αλλά και τις οπικές ιδιαιτερότητες της Κρήτης.

Βρώσιμα Αγριόχορτα στην Ενετοκρατούμενη Κρήτη.

Κυριακή Παντελή, Kοινωνική Γεωγράφος

Στόχος της εργασίας είναι η παρουσίαση της ποικιλότητας των βρώσιμων αγριόχορτων στο χώρο της Κρήτης και των χρήσεών τους στην καθημερινή διατροφή κατά τα χρόνια της Ενετοκρατίας (1211-1669). Η έρευνα ήταν δευτερογενής, δηλαδή βασίστηκε σε επιστημονικές δημοσιεύσεις (άρθρα σε επιστημονικά περιοδικά, βιβλία και πρακτικά συνεδρίων) και γραπτές μαρτυρίες της εποχής (Μοναχός Αγάπιος Λάνδος, κρητικό θέατρο, Πτωχοπρόδρομος). Η ευρεθείσα πληροφορία εισήχθη σε βάση δεδομένων, η οποία περιελάμβανε τα ονόματα των φυτικών ειδών (επιστημονικά και κοινά), τα βιολογικά χαρακτηριστικά τους, τους τρόπους κατανάλωσής και συντήρησης, χρησιμότητα στη θεραπευτική διατροφή και άλλες χρήσεις αυτών. Η έρευνα κατέληξε σε περισσότερα από 60 είδη άγριων φυτών. Οι συνηθέστεροι τρόποι κατανάλωσής τους ήταν ωμά, βραστά (είτε ως σαλάτα, είτε ως συνοδευτικό κάποιου άλλου έδεσματος), «σοφαγάδα» (στον ατμό ή βραστά «πνιγμένα» στον ατμό) και στο τηγάνι (με ή χωρίς αυγά-«σφουγγάτο»). Επίσης, χρησιμοποιήθηκαν ως αρωματικά σε συνταγές διαφόρων εδεσμάτων, λαδιού και ξυδιού. Τα είδη αυτά διατηρούνταν κυρίως σε άλμη ή αποξηραμένα. Τέλος, πολλά από αυτά παρουσίαζαν θεραπευτικές ιδιότητες και η κατανάλωσή τους (συνήθως ως αφέψημα) θεωρούνταν ότι οδηγούσε στην ίαση ασθενειών.

Βοτανική Ποικιλότητα της Κρητικής Διατροφής.

Μέλπω Σκουλά, Dr, Bιολόγος / Bοτανικός , Πάρκο Χλωρίδας και Πανίδας, Πολυτεχνείο Κρήτης – Ανάγια Σαρπάκη, Dr.  Αρχαιολόγος  / Aρχαιοβοτανολόγος / Ερευνήτρια- Costanza Dal Cin D’Agata, Βιολόγος, Πάρκο Χλωρίδας και Πανίδας, Πολυτεχνείο Κρήτης

Αναμφισβήτητα οι ντόπιοι, παντού στον κόσμο, έχουν πλούσια γνώση για την  τοπική χλωρίδα, που έχει συγκεντρωθεί από πολλές γενιές βασιζόμενες στην παρατήρηση και στην εμπειρία αποτέλεσμα της μακριάς επίδρασης ανάμεσα σε ανθρώπους και φυσικό περιβάλλον. Παρουσιάζεται εθνοβοτανική έρευνα που πραγματοποιήθηκε σε τρεις περιοχές της Κρήτης, στη Σητεία, στον Αποκόρωνα και στην Κίσαμο και κατέγραψε την βοτανική ποικιλότητα της Κρητικής διατροφής του παρόντος αλλά και του πρόσφατου παρελθόντος. Η εθνοβοτανική έρευνα κάτεγραψε επίσης κάθε πληροφορία που σχετίζεται με την χρήση των φυτών και γενικότερα με την σχέση των ανθρώπων με το φυσικό τους περιβάλλον.

Έχουν αναφερθεί περισσότερα από 200 είδη της Κρητικής χλωρίδας που ανήκουν σε περισσότερες από 40 βοτανικές οικογένειες. Περιλαμβάνονται φυλλώδη λαχανικά που καταναλώνονται ωμά, βρασμένα ή μαγειρεμένα με λάδι ελιάς,  αρωματικά φυτά που χρησιμοποιούνται φρέσκα ή αποξηραμένα σαν μυρωδικά ή αφεψήματα, καρποί ως γλυκίσματα ή μαρμελάδες, όπως και ρίζες ή βολβοί. Είναι αξιοσημείωτο ότι το μισά από τα εδώδιμα φυτά θεωρούνται και θεραπευτικά. Παρουσιάζονται, συγκριτικά, οι δείκτες πολιτισμικής σημασίας και άλλοι εθνοβοτανικοί  δείκτες για τα είδη και για τις διαφορετικές  περιοχές έρευνας της Κρήτης, ενώ εξετάζονται επίσης οι δείκτες πολιτισμικής και εθνοβοτανικής σημασίας για τους οικοτόπους που φιλοξενούν τα εδώδιμα είδη.

Τέλος, θα αναφερθούν ορισμένα  καλλιεργούμενα φυτά, κυρίως όσπρια,  τα οποία είχαν σημαντικό ρόλο στην διατροφή των Κρητικών σε δύσκολες περιόδους, αλλά τα περισσότερα  σήμερα έχουν εγκαταλειφτεί, ενώ κάποια επιστρέφουν στην διατροφή μας, ως  προϊόντα gourmet από άλλες περιοχές της Ελλάδας.

Όπως αναφέρεται και στη συνθήκη για την Βιολογική Ποικιλότητα, άρθρο 8(j) σχετικά με την παραδοσιακή γνώση, είναι σημαντικό να προωθηθεί τόσο ο σεβασμός και η διατήρηση όσο και η ευρύτερη βιώσιμη χρησιμοποίηση της γνώσης και της βιολογικής ποικιλότητας με την συμμετοχή εκείνων που διατηρούν τη γνώση,  και να ενθαρρύνεται το ισότιμο μοίρασμα των οφελών που μπορούν να προκύψουν από τέτοιες γνώσεις.

Τα άγρια χόρτα στην «Κρητική δίαιτα».

Κώστας Δ. Οικονομάκης, Δρ. Γεωπόνος / τέως Τακτικός Ερευνητής ΕΘΙΑΓΕ

Οι διατροφικές συνήθειες κάθε λαού δεν είναι τίποτα άλλο παρά το καταστάλαγμα μιας περιπέτειας που ξεκινά εκατοντάδες χρόνια πριν, και που είχε εναγώνιο στόχο την ικανοποίηση των καθημερινών αναγκών σε τροφή. Η «Κρητική δίαιτα» ή «Κρητική διατροφή» είναι οι διατροφικές συνήθειες που απέκτησε ένας λαός λιτοδίαιτος, κατατρεγμένος, επαναστάτης με 500 χρόνια σκλαβιάς στη νεότερη ιστορία του. H Κρήτη διαθέτει πλουσιότατη χλωρίδα με περίπου 1800 γνωστά είδη και υποείδη (περ. 2400 taxa) από τα οποία περισσότερα από190 (περ. 240 taxa) είναι ενδημικά, γεγονός που κατατάσσει τη χλωρίδα της στις πλουσιότερες της Μεσογείου. Περισσότερα από 150 είδη και υποείδη άγριων φυτών συμμετέχουν στο διαιτολόγιο των Κρητικών! Ακόμα και φυτά με τοξικές ιδιότητες χρησιμοποιούνται, σε μικρό ποσοστό, στο περίφημο «συμπεθεριό», το μίγμα χόρτων που επινόησε η Κρητικιά για να ικανοποιήσει ποσοτικά αλλά και γευστικά τις ανάγκες της οικογένειας σε τροφή. Η Κρητική δίαιτα μέχρι και πριν λίγα χρόνια παρουσίαζε σημαντική διαφοροποίηση ανάμεσα στην Ανατολική και Δυτική Κρήτη. Η δυτική Κρήτη είχε ανεπτυγμένη, λόγω αυξημένων βροχοπτώσεων και ορεινού όγκου, κτηνοτροφία και ως εκ τούτου σημαντική συμμετοχή στο διαιτολόγιο γάλακτος, τυριού και αυγών, ενώ στην ανατολική κυριαρχούσαν τα όσπρια, κυρίως κουκιά. Ένα κοινό χαρακτηριστικό είχε και εξακολουθεί να έχει η Κρητική δίαιτα σε όλο το νησί, «πλέει στο ελαιόλαδο». Και βέβαια σήμερα η Κρητική διατροφή έχει δεχτεί τις επιδράσεις της Δυτικής διατροφικής ταχυφαγικής «διαστροφής» σε σημαντικό βαθμό και κυρίως στην αύξηση της κατανάλωσης κρέατος, όμως εξακολουθεί να ανθίσταται με το ελαιόλαδο και τη χορτοφαγία και μάλιστα με τη σημαντική συμμετοχή των άγριων χόρτων στο διαιτολόγιο. Αυτά τα άγρια χόρτα, συμπεριλαμβανομένων και των αρωματικών βοτάνων που προστίθενται στα φαγητά ή στα περίφημα «βραστάρια», αποδεικνύεται σήμερα από πληθώρα επιστημονικών μελετών, ότι περιέχουν συστατικά υψηλής βιολογικής αξίας για τη διατήρηση της υγείας και μακροζωίας.

Δέκα Εδώδιμα Αυτοφυή Χόρτα και η Συμμετοχή τους στο Διαιτολόγιο των Κατοίκων της Ανατολικής Κρήτης Σήμερα.

Αντωνία Ψαρουδάκη, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα φυτικής Παραγωγής, Εργαστήριο Γεωργικού Πειραματισμού και Βελτίωσης Φυτών / Τεχνολογικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Διατροφής και Διαιτολογίας (oμιλίτρια)  – Πέτρος Δημητροπουλάκης, Τεχνολογικό Ίδρυμα Κρήτης, Τμήμα Διατροφής και Διαιτολογίας – Θεοφάνης  Κωνσταντινίδης, Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Βιολογίας, Τομέας Οικολογίας & Ταξινομικής Ανδρέας  Κατσιώτης, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα φυτικής Παραγωγής, Εργαστήριο Γεωργικού Πειραματισμού και Βελτίωσης ΦυτώνΓεώργιος Σκαράκης, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα φυτικής Παραγωγής, Εργαστήριο Γεωργικού Πειραματισμού και Βελτίωσης Φυτών.

Στην παρούσα μελέτη καταγράφηκαν συλλέχθηκαν και ταξινομήθηκαν βοτανικά 10 είδη αυτοφυών εδώδιμων φυτών της ανατολικής Κρήτης .Επιπλέον πραγματοποιήθηκε έρευνα επιπολασμού που αφορούσε την συλλογή και την συμμετοχή  των άγριων χόρτων στο σημερινό διαιτολόγιο των κατοίκων της ανατολικής Κρήτης. Από τα αποτελέσματα της μελέτης διαφάνηκε ότι η συλλογή και η κατανάλωση των αυτοφυών εδώδιμων παρουσιάζει ισχυρή συσχέτιση με την ηλικία και το επάγγελμα των ερωτώμενων . Επίσης έγινε φανερό ότι υπαρχει προτίμηση για χόρτα τα οποία ανευρίσκονται εύκολα και  φύονται σε προσιτές περιοχές. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία γνωρίζουν και  συλλέγουν μεγαλύτερο αριθμό ειδών χόρτων σε σχέση με τους νεότερους . Η πραγματικότητα αυτή δείχνει κάποιο κίνδυνο απώλειας σημαντικής διατροφικής πληροφορίας παρόλο που ένα μεγάλο ποσοστό από το δείγμα μας διδάσκει και σε άλλους  την τέχνη της αναγνώρισης και συλλογής άγριων χόρτων  

Laban, jameed, Kishk, και άλλα:  γιαούρτι και προϊόντα γιαουρτιού στην Ανατολή.

Carol Palmer, Δρ. Εθνοβοτανολόγος / διευθύντρια του Βρετανικού Ινστιτούτου στο Αμμάν της Ιορδανίας.

Η παρουσίαση αυτή εξετάζει παραδοσιακά γαλακτοκομικά προϊόντα τα οποία καταναλώνονται στις χώρες της Ανατολικής Μεσογείου και  αποτελούσαν βασικά είδη διατροφής για τους  αγροκτηνοτροφικούς και κτηνοτροφικούς πληθυσμούς στο εθνο-ιστορικό παρελθόν. Το γάλα σπάνια καταναλώνεται χωρίς επεξεργασία αλλά  γρήγορα μετατρέπεται σε γιαούρτι για να αποφευχθεί ή αλλοίωση. Από το γιαούρτι παράγεται μια σειρά άλλων προϊόντων, όπως το στραγγιστό γιαούρτι, το πόσιμο γιαούρτι, το διαυγές βούτυρο, το  jameed (αποξηραμένα αποβουτυρωμένο γιαούρτι) και το  Kishk (τραχανάς). Παρασκευάζεται και ένα αλατισμένο τυρί αλλά τα προϊόντα με βάση το γιαούρτι αποτελούν την πλειοψηφία των γαλακτοκομικών.

Εξετάζονται οι τοπικές διαφορές και τα υλικά που χρησιμοποιούνται για την παρασκευή των γαλακτοκομικών καθώς και ο αξιοσημείωτος διαχωρισμός του μόχθου. Τα αρχαιολογικά στοιχεία δείχνουν ότι αυτά τα γαλακτοκομικά προϊόντα έχουν μια πολύ μακρά ιστορία. Ένας στόχος αυτής της παρουσίασης είναι η σύγκριση με άλλες παραδόσεις της Ανατολικής Μεσογείου και ιδιαίτερα εκείνες της κρητικής κουζίνας.

Η κρητική διατροφή, στην αιχμή της Διατροφικής Επιδημιολογίας από το 1950. Υπάρχουν περισσότερα μυστικά να αποκαλυφθούν;

Αντωνία-Λήδα Ματάλα, Τμήμα Διατροφής και Διαιτολογίας, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Αθήνα.

Κατά τις τελευταίες δεκαετίες οι Κρητικοί έχουν προσελκύσει μεγάλο ενδιαφέρον, εξαιτίας  της παραδοσιακής, ημι-χορτοφαγικής διατροφής τους η οποία έχει αντιστρόφως συσχετιστεί τόσο με τα καρδιαγγειακά νοσήματα όσο και με τη θνησιμότητα από κάθε αιτία. Οι πληροφορίες για τις διατροφικές συνήθειες που επικρατούσαν στην Κρήτη υπάρχουν εξαιτίας ενός μικρού αριθμού ερευνών οι οποίες διερεύνησαν διάφορες πτυχές του τρόπου ζωής, συμπεριλαμβανομένων των διατροφικών συνηθειών κατά τη διάρκεια του πρώτου μισού του 20ου αιώνα. Αξίζει να αναφερθούμε στη Μελέτη των Επτά Χωρών, η οποία διερεύνησε (το 1950 και 1960) σε δεκαέξι ομάδες από επτά χώρες τη σχέση μεταξύ της διατροφής και της μακροπρόθεσμης επίπτωσης της στεφανιαίας νόσου αλλά και της συνολικής θνησιμότητας. Η μελέτη παρατήρησε ότι οι διατροφικές συνήθειες των ανθρώπων που ζούσαν στις βόρειες περιοχές της μελέτης (δηλαδή  βόρεια Ευρώπη και ΗΠΑ) χαρακτηρίζονταν κυρίως από αυξημένη πρόσληψη κορεσμένων λιπαρών, ενώ οι άνθρωποι που ζούσαν στην περιοχή της Μεσογείου (Ελλάδα, Ιταλία, Κροατία), χρησιμοποιούσαν μονοακόρεστα λίπη (ελαιόλαδο) ως κύριο λίπος και κατανάλωναν συχνότερα φρούτα και λαχανικά (1).

Αυτή η παρατήρηση οδήγησε τους ερευνητές της Μελέτης των Επτά Χωρών να καθορίσουν για πρώτη φορά ένα υγιεινό πρότυπο διατροφής  το οποίο στηρίχθηκε στη διατροφή των μεσογειακών ομάδων, και ιδιαίτερα σ΄αυτή των αγροτών της Κρήτης. Από τότε  διεξήχθησαν πολυάριθμες μελέτες παρατήρησης και κλινικές δοκιμές  για να εκτιμηθεί η επίδραση του ελαιολάδου και μερικών άλλων τροφίμων  χαρακτηριστικών της «Μεσογειακής διατροφής» στα αποτελέσματα της υγείας (όπως είναι τα επίπεδα της αρτηριακής πίεσης, οι δείκτες φλεγμονής και πήξης , η συσσώρευση αιμοπεταλίων,  ακόμη και το σωματικό βάρος). Ωστόσο, καθώς συσσωρεύονται τα ερευνητικά δεδομένα  που προέρχονται από παρατηρήσεις και κλινικές μελέτες σχετικά με τις βιολογικές επιδράσεις των διαφόρων τροφών και συστατικών των τροφών, έχει καταστεί εμφανές ότι δεν είναι ακόμη πλήρως κατανοητό γιατί η παραδοσιακή κρητική διατροφή προσφέρει ευεργετικά αποτελέσματα (2). Τα μυστικά της μπορεί να βρίσκονται σε λιγότερο ερευνημένες πτυχές της, όπως στην εκμετάλλευση της ιθαγενούς άγριας χλωρίδας και στη λογική χρήση των οινοπνευματωδών ποτών, ή ακόμη και σε συγκεκριμένες μεθόδους με τις οποίες οι άνθρωποι παράγουν και μοιράζονται την τροφή.

1. Keys, A. (1980). Seven countries: a multivariate analysis of death and coronary heart disease. London: Harvard University Press.

2. Mackenbach, J.P. (2007) The Mediterranean diet story illustrates that “why” questions are as important as “how” questions in disease explanation. Journal of Clinical Epidemiology 60(2):105-9.

Διατροφικές αλλαγές στην Κρήτη.

Ελένη Tουρλούκη, υποψ. Δρ.,  Διατροφολόγος Δημόσιας Υγείας (ομιλίτρια), Χρήστος Λιονής, Φωτεινή Αναστασίου, Ευαγγελία Λαδουκάκη, Μαρία Αντωνοπούλου, Ιωάννα Τσιλιγιάννη, Νίκος Τσακουντάκης, Κορνηλία Μακρή, Δημοσθένης Παναγιωτάκος

Η Μεσογειακή δίαιτα αντανακλά διατροφικά σχήματα τυπικά της Κρήτης και της Νότιας Ιταλίας στις αρχές του 1960.  Αυτή η δίαιτα χαρακτηρίζεται από χαμηλή πρόσληψη ζωϊκών προϊόντων, συχνή κατανάλωση φρούτων και λαχανικών και την άφθονη χρήση του ελαιόλαδου. Εντούτοις, οι δίαιτες αλλάζουν με ταχείς ρυθμούς. Η παραδοσιακή και κατά μεγάλο μέρος χορτοφαγική διατροφή που χαρακτήριζε τα διατροφικά σχήματα αρκετών Μεσογειακών χωρών εγκαταλείπεται, και η ειρωνεία είναι ότι πιθανότατα εγκαταλείπεται με ταχύτερους ρυθμούς στις χώρες της καταγωγής της. Ο σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να εξετάσει τις διατροφικές αλλαγές στην Κρήτη. Οι διαιτολογικές συγκρίσεις έγιναν μεταξύ παλιότερων δεδομένων τα οποία χρησιμοποιήθηκαν ως αναφορά για τα παλιότερα διατροφικά σχήματα  (δεδομένα από την Μελέτη της Κρήτης (1) η οποία διεξήχθη το 1948) και νεώτερων στοιχείων τα οποία συλλέχθηκαν στο πλαίσιο της Mediterranean Island Study (MEDIS). Τα αποτελέσματα της μελέτης δείχνουν ότι τα νέα διατροφικά προϊόντα είναι όλο και πιο προκλητικά για τις διατροφικές παραδόσεις της Κρήτης. Αν και η κατανάλωση των φυτών και του ελαιόλαδου παραμένει, η κατανάλωση του γρήγορου φαγητού, των αναψυκτικών και των γλυκών εδεσμάτων έχει αυξηθεί μεταξύ των Κρητικών. Οι διατροφικές συμπεριφορές  θα συνεχίσουν να εξελίσσονται στην Κρήτη. Χρειάζονται  τοπικές και περιφερειακές παρεμβάσεις για να διατηρηθεί η παραδοσιακή διατροφή, ώστε να καρπωθούν οι Κρητικοί τα οφέλη της υγείας που έχουν συνδεθεί με αυτήν.

1. Allbaugh, G. Leland and Soule George. Crete: A Case Study of an Underdeveloped Area. NJ: Princeton University Press, 1953.


Η Κρητική Διατροφή και η Θέση της Διατροφικής Αγωγής στην Πρόληψη της Παιδικής Παχυσαρκίας.

Iωάννα Πετράκη, Διαιτολόγος / Διατροφολόγος

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα έχει χαρακτηριστεί σαν «ωρολογιακή βόμβα» και όχι αδίκως. Σύμφωνα με έρευνες,  τρία στα δέκα Ελληνόπουλα κάτω των 12 ετών θεωρούνται υπέρβαρα ενώ ένα στα δέκα θεωρείται παχύσαρκο. Πιο συγκεκριμένα, στην Κρήτη, νησί το οποίο έχει αναδείξει παγκοσμίως τα οφέλη της μεσογειακής διατροφής, τα ποσοστά της παιδικής παχυσαρκίας έχουν δεκαπλασιαστεί  τα 20-30 τελευταία χρόνια ενώ παράλληλα το φαινόμενο της υιοθέτησης διατροφικών συνηθειών δυτικού προτύπου (κατανάλωση τροφίμων αυξημένα σε θερμίδες και μειωμένα σε θρεπτικά συστατικά)  γίνεται ολοένα και πιο έντονο.

Μέσα σε ένα ευρύ φάσμα παραγόντων που σχετίζονται με την παιδική παχυσαρκία, πρωτεύουσα θέση έχουν τα πρότυπα των γονέων αλλά και ο ρόλος που παίζει το σχολείο στην πρόληψη και την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος. Τα κενά που υπάρχουν στο εκπαιδευτικό σύστημα τόσο στη διατροφική αγωγή των παιδιών όσο και στην κατάλληλη εκπαίδευση/ενημέρωση των γονέων σε θέματα σωστών διατροφικών συνηθειών είναι πάρα πολλά. Ωστόσο, τα αποτελέσματα μελετών οι οποίες επικεντρώνονται σε παρεμβάσεις διατροφικής αγωγής στα σχολεία σε πειραματικό στάδιο είναι αρκετά ελπιδοφόρα αναφορικά με την πρόληψη κατά της παχυσαρκίας αλλά και τη διατήρηση του κρητικού προτύπου διατροφής.

Δεδομένου ότι οι επιπτώσεις της παιδικής παχυσαρκίας, τόσο στο χώρο της υγείας όσο και  στον κοινωνικό-οικονομικό τομέα της χώρας,  θα είναι στην κυριολεξία καταστροφικές απαιτείται άμεσα η ενασχόληση της πολιτείας με την προώθηση και την διάδοση της κρητικής διατροφής. Περισσότερα και πιο κατάλληλα προγράμματα διατροφικής αγωγής κρίνονται απαραίτητα για τους ίδιους τους γονείς αλλά και τα παιδιά τους.

Ο μύθος της Κρητικής κουζίνας στην Ανατολία.

Füsun Ertug, Δρ. Αρχαιολόγος / Εθνοβοτανολόγος

Στην Ανατολία πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι οι Κρήτες μετανάστες, οι οποίοι μαζεύουν και καταναλώνουν κάθε είδος άγριων φυτών, εισήγαγαν την παράδοση της κατανάλωσης τους. Κύματα Μουσουλμάνων μετανάστευσαν από την Κρήτη στις πόλεις του Αιγαίου και τη ΝΔ Ανατολία κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ου αιώνα. Σίγουρα έφεραν μαζί τους τη γαστρονομική τους παράδοση η οποία βασιζόταν στην κατανάλωση του ελαιολάδου και των φρέσκων χορταρικών. Αν και οι σύγχρονοί τους στις ακτές του Αιγαίου και της Μεσογείου μάζευαν επίσης τα περισσότερα από αυτά τα χόρτα, αν όχι όλα, οι προτιμήσεις τους ήταν διαφορετικές. Η λατρεία των Κρητικών για τα χόρτα έγινε πηγή πολλών αστείων.
Εθνοβοτανολογική έρευνα στην Αλικαρνασσό (επαρχία Mugla), κατά την περίοδο 2002-2004, αναφέρει ότι οι ντόπιοι αγαπούν διαφορετικά είδη, και μερικοί συλλέγουν περισσότερα είδη από άλλους. Κάτι παρόμοιο καταγράφεται και στην Κεντρική Ανατολία μεταξύ διαφόρων εισοδηματικών ομάδων από το ίδιο χωριό. Οι φτωχές οικογένειες συχνά μάζευαν περισσότερα είδη, ενώ οι πλουσιότερες επέλεγαν να είναι περισσότερο εκλεκτικές. Αυτοί οι μύθοι για τους Κρητικούς οι οποίοι συλλέγουν και τρώνε όλα τα είδη των χορταρικών ενδέχεται να σχετίζεται με τις κακές συνθήκες της ζωής των μεταναστών. Ωστόσο, είναι γεγονός ότι και οι κάτοικοι της περιοχής ήταν φτωχοί και επίσης μάζευαν και έτρωγαν χόρτα.
Πιθανότατα οι διαφορετικές πολιτιστικές αξίες δημιούργησαν αυτούς τους μύθους. Η τοπική αντίληψη ότι το κρέας είναι πιο πολύτιμη τροφή σε σύγκριση με τις παραδόσεις των Κρητικών μπορεί να θεωρεί η ρίζα αυτών των μύθων. Οι ντόπιοι κάτοικοι του Αιγαίου της Ανατολίας  θεωρούν τους Κρητικούς ως τους«άλλους» που έχουν τις δικές τους διατροφικές συνήθειες, καθώς και τη δική τους γλώσσα, ωστόσο, η κατανάλωση των άγριων φυτών ήταν αρκετά κοινή σε διάφορες χώρες της λεκάνης της Μεσογείου. Θα ήθελα να κάνω μια συγκριτική μελέτη μεταξύ των χορταρικών που καταναλώνουμε και οι δυο λαοί στην Ανατολία, στην Κρήτη και στην Κύπρο. Απαιτούνται  δε περισσότερες μελέτες για την καταγραφή κοινών χαρακτηριστικών αλλά και μοναδικών χρήσεων.

Η ανταλλαγή και η Κρητική κουζίνα ζουν στη Σμύρνη.

Özlem Yaşayanlar, Μεταφράστρια / food blogger

Ακολουθώντας την Συνθήκη της Λωζάννης, ο μουσουλμανικός πληθυσμός της Κρήτης –οι περισσότεροι εκ των οποίων Μπεκτασήδες- πήρε μαζί του μόνο τις αναμνήσεις του, τις οποίες αγκάλιασε ως τον πιο πολύτιμο πολιτιστικό του θησαυρό. Παρά το γεγονός ότι οι Μουσουλμάνοι της Κρήτης αποκαλούνταν και ακόμη αποκαλούνται από τους άλλους Τούρκους ως «Ρωμιόσποροι» και μερικές φορές «άπιστοι» λόγω των Κρητικών τους ριζών, πάντα ήταν και ακόμη είναι πολύ υπερήφανοι που είναι Κρητικοί. Από την πρώτη έως και την σημερινή τρίτη γενιά, οι Μουσουλμάνοι Κρητικοί της Σμύρνης που ζουν σήμερα στην Ανατολή ακόμη νοιώθουν ξένοι στην αποκαλούμενη πατρίδα τους. Όμως γιατί ένας Μουσουλμάνος Κρητικός τρίτης γενιάς που ζει στην Μικρά Ασία και δεν έχει δει ποτέ του την Κρήτη, μπορεί ακόμη να ενεργεί και να ζει και να τρώει σαν Κρητικός ακόμη και ύστερα από εκατό χρόνια από την Ανταλλαγή; Γιατί έχει τόσο μεγάλη σημασία για έναν Μουσουλμάνο Κρητικό να έχει κρητικό φαγητό στο τραπέζι του; Γιατί δεν επιθυμούμε να αφομοιωθούμε; Υπάρχει κάτι στα γονίδιά μας; Τι κάνει το κρητικό πνεύμα τόσο δυνατό; Ο μουσουλμανικός πληθυσμός που ήρθε από την Κρήτη δεν επιθυμούσε να τελέσει γάμους με τους «άλλους» από την νέα πατρίδα. Μια γυναίκα που δεν θα ήξερε πώς να βράσει τα αγριόχορτα με τον σωστό τρόπο, χωρίς αυτά να χάσουν το φρέσκο πράσινο χρώμα τους, ή που δεν θα ήξερε να μαγειρέψει μάραθα με αρνίσια παϊδάκια, σίγουρα δεν θα προτιμούνταν ως υποψήφια. Για να βρει το ταίρι της, έπρεπε να φτιάχνει καλό τσουλαμά ή κολοκυθόπιτα, για να κάνει μια καλή αρχή.

Προσπαθώντας να δω την εικόνα και από τις δυο πλευρές της ιστορίας ως μια τρίτης γενιάς Κρητικιά Μουσουλμάνα που ζω στην Σμύρνη, θα έπρεπε να παραδεχτώ ότι η αποκαλούμενη «Ανταλλαγή» ακόμη συνεχίζεται, καθόσον οι ανταλλαγέντες της νέας γενιάς ακόμη προσπαθούν να ανακαλύψουν τις ρίζες τους σε σχέση με το μακρύ τους ταξίδι για να κατανοήσουν ποιοι είναι , για να μπορέσουν έτσι να αποσαφηνίσουν για ποιους λόγους αισθάνονται διαφορετικοί από τους άλλους. Όπως εξάλλου λένε, «η πρώτη γενιά φεύγει, η δεύτερη γενιά επιστρέφει και η τρίτη γενιά ψάχνει για τις ρίζες της». Εντέλει, οπουδήποτε ζει ο Κρητικός, το πνεύμα του νησιού είναι εκεί!

Kρητική κουζίνα, αναμνήσεις και ταυτότητα- μερικές παρατηρήσεις από μια Κρητικιά food blogger.

Μαρία Βεριβάκη, Καθηγήτρια Αγγλικής (ΜΑΙΧ) / food blogger

H Ελλάδα έχει συνδεθεί με τη μετανάστευση από τους ιστορικούς χρόνους. Όπου μετακινούνται οι Έλληνες, παίρνουν μαζί τους τη γλώσσα τους, τη θρησκεία και την κουζίνα τους. Με την πάροδο του χρόνου όλα αυτά τα στοιχεία υφίστανται  ορισμένες αλλαγές. Οι μετανάστες πρώτης γενιάς προσάρμοσαν τα έθιμα και τις συνήθειες που έχουν σχέση με την τροφή για να τα ταιριάξουν με τα υλικά, την τεχνολογία, το χρόνο προετοιμασίας (μεταξύ άλλων παραγόντων) που διέθεταν στο νέο τους περιβάλλον· Η δεύτερη γενιά διατήρησε αυτές τις διατροφικές συνήθειες σε κάποιο βαθμό. Η τρίτη (ή μεταγενέστερη) γενιά συχνά μένει με τις αναμνήσεις των τροφών, οι οποίες στο παρελθόν τροφοδοτούνταν από τα ταξίδια στην πατρίδα των προγόνων τους, αλλά σήμερα αυτό το ρόλο παίζει το διαδίκτυο, το οποίο έχει καταστεί ένα ισχυρό εργαλείο marketing στη βιομηχανία τροφίμων.

Η Κρητική κουζίνα, δίνοντας έμφαση στη μεσογειακή διατροφή και μεγάλη σημασία στη χρήση του ελαιόλαδου, μπορεί να επωφεληθεί από μεγαλύτερη δημοσιότητα καθώς όλο και περισσότεροι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο αναζητούν ισορροπημένες υγιεινές δίαιτες. Η Κρητική κουζίνα θεωρείται μία από τις πιο υγιεινές κουζίνες. Η παγκόσμια κουζίνα και οι νέες τάσεις μετανάστευσης, όπως η εισροή οικονομικών μεταναστών και «τουριστών που κατοικούν μόνιμα» στην Κρήτη, επίσης δείχνουν ότι το φαγητό εξακολουθεί να θεωρείται ως ένα σημαντικό στοιχείο που εκφράζει την ταυτότητα ενός ατόμου, με ένα φάσμα επιχειρηματικών συναλλαγών που έχουν σχέση με το φαγητό να λαμβάνουν χώρα στο νησί. Η επιχειρηματική δυναμική όλων των παραπάνω θα πρέπει να διερευνηθεί σε βάθος και χωρίς χάσιμο χρόνου, προκειμένου να καλυφθούν ανεπάρκειες στην αγορά.

Τα ριζίτικα και η Κρητική Διατροφή (Το ριζίτικο ως 5ο συστατικό της Κρητικής διατροφής).

Αντώνης Μαυριδάκης, Δρ. Ψυχίατρος /Ψυχοθεραπευτής

Ονομάζουμε ριζίτικα τα δημοτικά τραγούδια της Δυτικής Κρήτης. Ριζίτικα από την περιοχή Ριζινία όπου γεννήθηκαν για πρώτη φορά. Η περιοχή Ριζινία είναι μέρος της περιοχής που ονομάζεται Κυδωνία και Επικύδωνα .

Διαφέρουν από άλλα δημοτικά  τραγούδια τόσο από την αναφορά τους στην ιστορία όσο και από την μουσικότητά τους (σκοπός, αρμονία, μελωδία). Μα κυρίως όσον αφορά τη λεγόμενη ‘’προσωδία’’ της φωνής.

Οι βασικές αρχές της γλώσσας (το ήθος- το έθιμο, η συμφωνία) βρίσκουν ριζοσπαστική εφαρμογή στην διάλεκτο της Κρήτης όπου τα ριζίτικα τραγουδιούνται από το 800 π. Χ. μέχρι σήμερα, αρχίζοντας από τη Δωρική εποχή.

Ο Όμηρος βεβαίως μας περιγράφει στην Οδύσσεια, γραμμένη γύρω στα 700 π. Χ., σκηνές από την Κρήτη του 1200 π. Χ. (τελετές των Φαιάκων αφιερωμένες στον Οδυσσέα). Πρόκειται για την  προφορική παράδοση όπου η γλώσσα προσδιορίζει σχεδόν το τραγούδι όπως θα δούμε. Τα τραγούδια αναφέρονται σε όλη την κοινωνική ζωή των Κρητικών . Αυτό που κυρίως μας ενδιαφέρει εδώ είναι να απαντήσομε γιατί δεν εννοείται κρητικό τραπέζι χωρίς ριζίτικο τραγούδι.

Κρητική Άμπελος. Ένας απο τους αρχαιότερους Αμπελώνες.

Αντώνης Ντουράκης,  Οινοποιός / Πρόεδρος του Δικτύου Οινοποιών Δυτικής Κρήτης

Μετασχηματισμοί και αναθεωρήσεις του ρόλου του κρασιού στο Νεοελληνικό τραπέζι.

Αλέξανδρος Σακκάς, Συγγραφέας / Οινοκριτικός / Εκπαιδευτής κρασιού

Το θέμα παρακολουθεί και ακολουθεί την παράλληλη πορεία και εξέλιξη του κρασιού και της Νεοελληνική μεταπολεμικής κοινωνίας.

Ακολουθώ την ίδια μέθοδο,παράλληλης εξέτασης,που ακολουθούσα και σε όλο τον “Τρίτο Κύκλο” μεταπτυχιακών σπουδών μου στη Σορβόννη:μέσω της παράλληλης εξέτασης,να διαπιστώσω τι αλλαγές γίνονται και ποιος είναι ο ρόλος και οι επιπτώσεις τους.

Έτσι λοιπόν, στο κρασί θεωρώ ότι οι αλλαγές που έχουν γίνει είναι περισσότερες και πολύ πιο σημαντικές από εκείνες που έχουν συμβεί στον χώρο της διατροφής και του τραπεζιού.Κατά τούτο:αφενός μεν την δεκαετία του 1980 ξεκίνησε η πορεία θεαματικής ποιοτικής βελτίωσης των Ελληνικών κρασιών,αφετέρου δε άρχισε η επίσης θεαματική αλλαγή της σχέσης του Έλληνα καταναλωτή και συμποσιαστή με το κρασί-η οποία επέφερε και την αλλαγή του ρόλου του κρασιού στο Νεοελληνικό τραπέζι.

Μέχρι την δεκαετία του 1980,εποχή της κάθετης ποιοτικής βελτίωσης των Ελληνικών κρασιών,το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος του κρασιού στην Ελλάδα ήταν χύμα κρασί-ακαθόριστης συνήθως τοπικής προέλευσης-μάλλον κακής προς μέτρια το πολύ ποιότητος.Παράλληλα,επρόκειτο για την εποχή όπου το κρασί-στις περισσότερες χώρες-θεωρείτο ένα τρόφιμο σαν όλα τα άλλα.Ήταν μία εποχή μάλιστα που η κατανάλωση κρασιού ποιοτικά μέτριου-στα πλαίσια του οικογενειακού μεσημεριανού τραπεζιού αλλά και το βράδυ στην ταβέρνα και στο κουτούκι-ήταν πανευρωπαικά και στην Ελλάδα πολύ μεγαλύτερη από την σημερινή.

Η απαρχή του φαινομένου του καλού εμφιαλωμένου κρασιού,χάρη στη βελτίωση της Ελληνικής οινοποιίας-την καλύτερη κατάρτιση των Ελλήνων αμπελουργών και οινοποιών-και την καλύτερη οργάνωση και εξοπλισμό των ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ οινοποιείων,οδήγησε αρχικά στην μαζική εμφάνιση του φαινομένου των “μικρών παραγωγών” ποιοτικών κρασιών. Στη συνέχεια ακολούθησε,δεδομένου ότι υπήρχε βάση/θεμέλιο ενός “σώματος”/συνόλου ποιοτικών κρασιών,η αλλαγή της σχέσης του Νεοέλληνα καταναλωτή με το κρασί. Αρχικά άλλαξε μορφή η σχέση του καταναλωτή με το κρασί και εμφανίστηκαν οι πρώτοι συστηματικοί οινόφιλοι και ακολούθως συνέβη και η αλλαγή του ρόλου του κρασιού στο Νεοελληνικό τραπέζι. Το καλό εμφιαλωμένο κρασί,από απλό τρόφιμο στο οποίο κανείς σχεδόν δεν έδινε ιδιαίτερη σημασία προβιβάστηκε σιγά-σιγά και σταθερά σε αυτόνομο αγαθό με την δική του ξεχωριστή αξία.Το κρασί στο τραπέζι έγινε πλέον ισότιμος εταίρος του γεύματος,στον οποίο αποδίδονται μάλιστα ξεχωριστές τιμές και ο οποίος προσελκύει ξεχωριστό ενδιαφέρον-επαίνους και σχολιασμό.

Πρόκειται,στην πραγματικότητα,για ένα φαινόμενο που παρακολουθεί την κοινωνική εξέλιξη και τους μετασχηματισμούς που την ίδια εποχή λαμβάνουν χώρα στην Ελληνική κοινωνία-η οποία προσπαθεί να ευθυγραμισθεί με τις κοινωνίες της Δύσης και να κινητοποιήσει τις κοινωνικές δομές της ώστε να ακολυθήσουν εξέλιξη-αν γίνεται-παράλληλη με των Δυτικών κοινωνιών.

Ενας βασιλιάς από κουρέλια και μπαλώματα.

Μαίρη Φραγκάκη,  Πρώην τηλεοπτική παραγωγός / Επιχειρηματίας εναλλακτικού τουρισμού

Η προσωπική μου άποψη γιά την περίφημη κρητική διατροφή και κουζίνα,μετά τη συστηματική και βιοποριστική ενασχόληση μου σ’αυτή,όπως προέκυψε από την εμπειρία,την έρευνα και τη θεωρητική μου κατάρτιση.Με έμφαση στη σχέση της με την υγεία,την οικολογία και τη νοστιμιά.Με μικρές κακεντρεχείς παρατηρήσεις γιά τη στρεβλή διάδοσή της ως μόδα και τουριστικό προϊόν-μπορεί και να σε πεθάνει- και με την περιγραφή-ίσως και παρασκευή-ενός κρητικού γεύματος ως επίλογο που θα θέλει να αποδείξει ότι η απλή κουζίνα μπορεί να είναι και grand cuisine!


ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ:

Με μεγάλη επιτυχία ολοκληρώθηκε το 1ο Συμπόσιο Ελληνικής Γαστρονομίας με θέμα «Κρητική Κουζίνα: Ιστορία, Εξέλιξη, Ερωτηματικά και Απαντήσεις (;)» το οποίο έγινε στα Καράνου Χανίων στις 16 και 17 Ιουλίου. H Mαριάνα Καβρουλάκη, ερευνήτρια της Ιστορίας της Ελληνικής Διατροφής / συνδιοργανώτρια του συμποσίου και η Jeniffer Moody, Δρ., Αρχαιολόγος Τοπίου, κατέληξαν στα ακόλουθα συμπεράσματα και τα παρουσίασαν κατά τη λήξη των εργασιών του συνεδρίου.

1. Η πρώτη ομάδα ομιλητριών (Ανάγια Σαρπάκη, Τάνια Βαλαμώτη, Σταυρούλα Μαρκουλάκη και Κυριακή Παντελή) ασχολήθηκε με την αρχαία και μεσαιωνική Κρητική διατροφή βασιζόμενη κυρίως σε αρχαιολογικά ευρήματα. Καινούριες τεχνικές ανάλυσης μας δίνουν πληροφορίες για την επεξεργασία των πρώτων υλών και τη μετατροπή τους σε τροφή.  Για παράδειγμα η μελέτη της αρχαιολόγου Τάνιας Βαλαμώτη για τα λέπυρα των δημητριακών τοποθετεί την παρασκευή του ξινόχοντρου και του τραχανά ήδη κατά τη Νεολιθική εποχή.

Η κατανάλωση οσπρίων και ψωμιού  χαρακτηρίζει την κρητική και ελληνική διατροφή μέχρι σήμερα. Η Αρχαιολόγος/ Αρχαιοβοτανολόγος Ανάγια Σαρπάκη πρότεινε ότι η απουσία φούρνων και δημητριακών πλούσιων σε γλουτένη υποδεικνύει τη διαδεδομένη παρασκευή άζυμων ψωμιών φτιαγμένων με κριθάρι και /ή μαλακό σιτάρι.

Φυσικά υπήρχαν τοπικές διαφοροποιήσεις στην αρχαία διατροφή. Όπως υπέδειξε η Τάνια Βαλαμώτη, Αρχαιολόγος /Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, δεν υπάρχουν αποδείξεις για τη χρήση ελαιόλαδου στην Βόρεια Ελλάδα μέχρι τον 5ο αι. π.Χ. αν και οι άνθρωποι εξήγαν λάδια από άλλους ελαιοδοτικούς σπόρους όπως από το λινάρι και τη lallemantia. Από την άλλη, όσον αφορά στην Κρήτη το ελαιόλαδο έχει εντοπιστεί σε αγγεία ήδη της νεολιθικής εποχής.

Τα δεδομένα των αρχαιολογικών ανασκαφών συμπληρώνονται από την εικονογραφία και τις γραπτές πηγές. Τα Ρωμαϊκά μωσαϊκά από το Καστέλι Κισσάμου συμβάλλουν στη γνώση της διατροφής αυτής της περιόδου. Ωστόσο, όπως παρατήρησε η ανασκαφέας τους Σταυρούλα Μαρκουλάκη, δεν είναι πάντα εύκολο να ταυτίσουμε αυτές τις εικόνες με σύγχρονα φυτικά και ζωϊκά εδώδιμα είδη. Η Κυριακή Παντελή, Κοινωνική Γεωγράφος, παρουσίασε πόστερ για  τα βρώσιμα αγριόχορτα της Ενετοκρατούμενης Κρήτης, βασιζόμενο σε δευτερογενή έρευνα. Η έρευνα κατέληξε σε περισσότερα από 60 είδη φυτών πολλά από τα οποία χρησιμοποιούνταν και για τις θεραπευτικές τους ιδιότητες.

2. Οι εθνογραφικές και βοτανολογικές μελέτες ολοκληρώνουν τις γνώσεις μας για τη διατροφή, όπως φάνηκε από τη δεύτερη ομάδα των ομιλητών (Μέλπω Σκουλά, Ανάγια Σαρπάκη, Constanza dal Cin D’ Agata· Κώστας Οικονομάκη· Αντωνία Ψαρουδάκη· Carol Palmer). Οι ομιλητές έδωσαν έμφαση στην ταχύτητα με την οποία χάνεται η παραδοσιακή γνώση στην Κρήτη. Μάλιστα, οι έντονα τουριστικοποιημένες περιοχές χαρακτηρίζονται από μεγαλύτερη έλλειψη παραδοσιακών γνώσεων σε σχέση με τις λιγότερο αναπτυγμένες περιοχές.  Η Μέλπω Σκουλά, Δρ. Βιολόγος / Βοτανολόγος, και η Αντωνία Ψαρουδάκη, Δρ. Γεωπόνος Φυτικής Παραγωγής, με τις μεγάλης έκτασης έρευνές τους είναι απόλυτες σ’ αυτό το σημείο.

Η Carol Palmer, Εθνοβοτανολόγος/ Διευθύντρια του Βρετανικού Ινστιτούτου στο Αμμάν, παρουσιάζοντας τα παραδοσιακά γαλακτοκομικά προϊόντα των κτηνοτροφικών κοινοτήτων του Λεβάντε επέστησε την προσοχή σε ένα λιγότερο μελετημένο κομμάτι της διατροφής των Κρητικών. Τα γαλακτοκομικά, αν και σε γενικές γραμμές καταλαμβάνουν – ή, πιό σωστά, καταλάμβαναν- μικρότερο μέρος στη διατροφή της Κρήτης, αξίζουν την προσοχή μας.

Όπως και στην αρχαιότητα, οι σύγχρονοι ερευνητές βρίσκουν τοπικές διαφορές ανάμεσα στα εδώδιμα φυτά που συλλέγονται  σε όλη την Κρήτη. Για παράδειγμα από τα 180 φυτά που εμφανίζονται στη μελέτη των Σκουλά, Σαρπάκη και D’ Agata το 25% εντοπίζεται μόνο σε μια από τις τρεις ερευνώμενες περιοχές.  Όλοι  οι ερευνητές συμφώνησαν ότι η μεγάλη ποικιλία τοπικών ονομάτων για το ίδιο φυτό  κάνει αναγκαία τη συλλογή δειγμάτων στο πεδίο  και την ακριβή ταύτισή τους από τους ντόπιους γνώστες τους.

Υπήρξαν και κάποιες διαφωνίες σχετικά με το πως δημιουργήθηκε αυτή η κρητική δίαιτα που περιβλήθηκε με την φήμη της υγιεινής διατροφής. Ο Κώστας Οικονομάκης, Δρ. Γεωπόνος, τέως Τακτικός Ερευνητής ΕΘΙΑΓΕ,  πρότεινε ότι ο βασικός κορμός της κρητικής διατροφής εξελίχθηκε από τους αγροτικούς πληθυσμούς κατά τη διάρκεια δύσκολων περιόδων, ενώ η Αντωνία Ψαρουδάκη, Δρ. Γεωπόνος Φυτικής Παραγωγής/ ΤΕΙ Κρήτης,  έδωσε έμφαση στη νοστιμιά και θρεπτικότητα της δίαιτας, συμπεραίνοντας ότι η προτίμηση και η διαθεσιμότητα έπαιξαν στημαντικό ρόλο στη διαμόρφωσή της. Η κατανάλωση φυτών με τοξικές ιδιότητες, όπως η αβρωνιά Tamus communis, μπορεί να υποδεικνύει ότι οι άνθρωποι τα συμπεριέλαβαν στη διατροφή τους επειδή ήταν αναγκασμένοι να καταναλώσουν ό,τι ήταν διαθέσιμο. Εντούτοις, τα άφθονα αρχαιολογικά ευρήματα τοξικών φυτών, όπως το λαθούρι (Lathyrus sativus) και η ρόβη (Vicia ervilia), κάνουν αυτή την ιδέα λιγότερο πιθανή.

Οι αρχαιολογικές αναφορές δείχνουν επίσης ότι πολλές από τις πρώτες ύλες της Κρητικής διατροφής έχουν τις απαρχές τους στην αρχαιότητα. Αγνοούμε ωστόσο αν οι τρόποι μετατροπής τους σε τροφή παρέμειναν οι ίδιοι ή άλλαξαν.

3. Η τρίτη ομάδα (Αντωνία- Λήδα Ματάλα, Ελένη Τουρλούκη και Ιωάννα Πετράκη) ασχολήθηκε  τόσο με τη φήμη της Κρητικής δίαιτας κατά τον 20ο αιώνα όσο και με τη σημερινή της εξέλιξη.

Οι ομιλίες τους κατέληξαν στο ότι η ωφέλεια της Κρητικής δίαιτας μπορεί να έχει υπερεκτιμηθεί. Η Αντωνία- Λήδα Ματάλα, Δρ. Ανθρωπολόγος Διατροφής / Χαροκόπειο, υποστήριξε ότι η Κρητική δίαιτα από μόνη της δεν είναι υπεύθυνη για τη μακροζωία των Κρητικών στα μέσα του 20ου αιώνα. Από την άλλη, όπως φαίνεται στην έρευνα της Ελένης Τουρλούκη, Διατροφολόγου Δημόσιας Υγείας, και των συνεργατών της, υπάρχει μια δραματική αύξηση στην κατανάλωση φαστ φουντ, γλυκισμάτων και αναψυκτικών. Οι δε επιδημιολογικές έρευνες δείχνουν μια αύξηση καρδιακών παθήσεων και παιδικής παχυσαρκίας- όπως ανέφερε η Ιωάννα Πετράκη, Διαιτολόγος / Διατροφολόγος.

4. Οι συνεδρίες της Κυριακής επικεντρώθηκαν  στο ρόλο της Κρητικής κουζίνας ως στοιχείο ταυτότητας για τους μετανάστες, στο μύθο με τον οποίο έχει περιβληθεί στην Τουρκία, στη σχέση της με το κρασί και το τραγούδι αλλά και στη δημιουργική χρήση της.

Η Fusun Ertug, Δρ. Αρχαιολόγος / Αρχαιοβοτανολόγος, υπέδειξε ότι αν και στην Τουρκία είναι διαδεδομένη η αντίληψη ότι οι Μουσουλμανικοί πληθυσμοί της Κρήτης που μετανάστευσαν κατά κύματα στις τουρκικές ακτές του Αιγαίου και στην Ανατολία έφεραν μαζί τους την παράδοση της συλλογής και κατανάλωσης άγριων χορταρικών, στην πραγματικότητα η πρακτική αυτή κάθε άλλο παρά ήταν άγνωστη σ’ αυτές τις περιοχές.  Εγείρονται όμως ερώτηματα όπως αν υπάρχουν άγρια είδη στην Ανατολία τα οποία συλλέγονται αποκλειστικά από τους Κρητικούς μετανάστες και τους απογόνους τους, αν τα χορταρικά συλλέγονταν εξ ίσου από τους Μουσουλμάνους και Χριστιανούς κατοίκους της Κρήτης πριν την ανταλλαγή των πληθυσμών, και αν προτιμούσαν τα ίδια είδη.

Είναι  γεγονός ότι η νοσταλγία και η διαφορετικότητα που ένιωθαν οι Μουσουλμάνοι της Κρήτης όταν ξεριζώθηκαν από την πατρίδα τους καθόρισε τα φαγητά και τις γευστικές τους προτιμήσεις. Όπως για όλους τους μετανάστες πρώτης γενιάς, η γλώσσα και το φαγητό αποτέλεσαν ισχυρά στοιχεία ταυτότητας. Αλλά και για τους νεώτερους, όπως τόνισε η Ozlem Yasayanlar, Mεταφράστρια / Food blogger, το φαγητό είναι ένα σημαντικό μέρος του δρόμου προς τις ρίζες και την αυτογνωσία. Ακόμα και σήμερα μάραθα προστίθενται στο φαγητό,  χορταρικά που συλλέγονται δύσκολα, όπως οι ασκολύμπροι, συναντιούνται στο τραπέζι· άγρια χορταρικά και καλλιεργημένα λαχανικά μαγειρεύονται με συνταγές της Κρήτης ή παντρεύουν την κρητική παράδοση με τις παραδόσεις της Ανατολίας και τα αγγίγματα της ύστερης οθωμανικής κουζίνας.

Και η Μαρία Βεριβάκη, Καθηγήτρια αγγλικών στο ΜΑΙΧ / Food blogger,  μετανάστρια δεύτερης γενιάς στη Ν. Ζηλανδία, μεγάλωσε με τη γαστρονομική παράδοση των Χανίων. Φορέας αυτής της παράδοσης, η μητέρα της. Και αυτή τόνισε ότι για τους μετανάστες πρώτης γενιάς η κουζίνα του τόπου υποδοχής παρέμεινε άγνωστο τοπίο, ενώ αντίθετα επέβαλαν τις γαστρονομικές τους συνήθειες στο τοπικό κοινωνικό περιβάλλον. Βέβαια με τον καιρό έγιναν πολύ πιο δεκτικοί στις διαφορετικές διατροφικές συνήθειες, διατηρώντας ωστόσο ένα μέρος της γαστρονομικής κρητικής ταυτότητας.

Κομμάτι αυτής της ταυτότητας είναι και το τραγούδι με το οποίο συνοδεύεται το εορταστικό τραπέζι. O Αντώνης Μαυριδάκης, Δρ. Ψυχίατρος,  μίλησε για τα ριζίτικα τα οποία είναι για το κρητικό πνεύμα ό,τι η τροφή για το σώμα.

5. Αναπόσπαστο στοιχείο του κρητικού τραπεζιού είναι και το κρασί.

Κατά την τελευταία συνεδρία ο  Αντώνης Ντουράκης, Οινοποιός /Πρόεδρος του Δικτύου Οινοποιών Δυτικής Κρήτης, παρουσίασε την ιστορία της αμπελοκαλλιέργειας στην Κρήτη και επισήμανε ότι τόσο η φιλοσοφία όσο και η θεωρία της αμπελοκαλλιέργειας έχουν ελάχιστα αλλάξει τα τελευταία 2000 χρόνια αν και έχουν εμπλουτιστεί με την κατανόηση της και την επιστήμη. Είναι βέβαια ενδιαφέρον ότι παλιές και ξεχασμένες ποικιλίες όπως το κοτσιφάλι, το μαντηλάρι, η βηλάνα κ.α. εμφανίζονται πάλι στους κρητικούς αμπελώνες διεκδικώντας μάλιστα σημαντικό ρόλο σε διεθνές επίπεδο. Χάριν στο άνοιγμα προς νέες κατευθύνσεις των ελλήνων οινοποιών που σπούδασαν στο εξωτερικό, τα ελληνικά κρασιά γνώρισαν θεαματική βελτίωση, όπως τόνισε ο Αλέξανδρος Σακκάς, Συγγραφέας /Οινοκριτικός. Μικροί παραγωγοί ποιοτικών κρασιών και οινόφιλοι καθόρισαν το τοπίο της οινοπαραγωγής και οινοκατανάλωσης μετά τη μεταπολίτευση  και μετέτρεψαν το κρασί από μετριότατης ποιότητας στοιχείο του καθημερινού τραπεζιού σε αγαθό υψηλής ποιότητας πλην όμως πολύ ακριβό· μάλιστα, κάποιες φορές αδικαιολόγητα ακριβό σε σχέση με όμοια του από το εξωτερικό.

Τέλος η Μαίρη Φραγκάκη, Επιχειρηματίας Εναλλακτικού Τουρισμού, έθιξε τη διαφορετική αντιμετώπισή που έχουμε σήμερα για τις ‘φτωχικές’ τροφές της Κρήτης. Υλικά και γεύσεις που χαρακτήριζαν άλλοτε τις αγροτικές κουζίνες της Κρήτης σήμερα ταυτίζονται με την υψηλή γαστρονομία. Τόνισε δε, ότι το φαγητό που στηρίζεται σε εποχιακά αλλά πάντα ποιοτικά υλικά, το φαγητό  που συνομιλεί τόσο με την παράδοση, αυτόν τον βασιλιά από κουρέλια και μπαλώματα, όσο και με καινούριες προτάσεις μπορεί να ανοίξει ενδιαφέροντες δρόμους και να συμβάλλει στην οικονομική ανάκαμψη.

Με λίγα λόγια:

  1. Τα στοιχεία της  κρητικής διατροφής του 20ου αιώνα έχουν τις ρίζες τους στην αρχαιότητα, εντούτοις η δίαιτα και οι κουζίνες της Κρήτης διαφοροποιούνται μέσα στο χρόνο υπό την επήρεια πολλών παραγόντων και  ανάλογα με τις κοινωνικές ομάδες, κάνοντας τη σύνδεση  με το παρελθόν σύνθετη.
  2. Η γνώση παραδοσιακών τροφών και τρόπων παραγωγής χάνεται με ταχύ ρυθμό. Είναι λοιπόν απαραίτητο να βρεθούν τρόποι καταγραφή τους, και εδώ δεν αναφερόμαστε  μόνο στα εδώδιμα φυτά αλλά σε ό,τι σχετίζεται με την παραδοσιακή διατροφή, συμπεριλαμβανομένης της κτηνοτροφίας.  Ότι γνωρίζουμε πρέπει να το διασώσουμε για τις επόμενες γενιές.
  3. Σήμερα είναι φανερό ότι η μακροβιότητα των Κρητικών των μέσων του 20ου αιώνα δεν οφειλόταν αποκλειστικά στη διατροφή τους.  Ο τρόπος της ζωής τους και  η καλλιέργεια μιας ισχυρής αίσθησης κοινότητας, έπαιξαν καθοριστικό ρόλο. Άραγε μπορούμε να ξαναδημιουργήσουμε κάτι τέτοιο;   Οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στο ρόλο της κυβέρνησης, των σχολείων και της οικογένειας όσον αφορά στην προώθηση υγιεινής δίαιτας και τρόπου ζωής.
  4. Για τους Κρητικούς που έφυγαν από το νησί, είτε ήταν Χριστιανοί που κατοίκησαν  σε άλλους τόπους είτε Μουσουλμάνοι που μετανάστευσαν στη Μ. Ασία πριν και μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών, η διατροφή καθόρισε κατά πολύ την ταυτότητά τους.  Για τους μετανάστες δεύτερης και τρίτης γενιάς είναι ένα από τα μονοπάτια προς την αυτογνωσία.
  5. Παραδοσιακό κρητικό τραπέζι χωρίς κρασί και τραγούδι δεν νοείται.  Στις μη τουριστικοποιημένες περιοχές, ακόμη και σήμερα, τα ριζίτικα τραγούδια της τάβλας συντροφεύουν όλες τις στιγμές της χαράς και της λύπης που συνδέονται με το φαγητό. Το κρασί επίσης, αν και τις τελευταίες δεκαετίες έχει γνωρίσει τόσο θεαματική βελτίωση και αύξηση τιμής ώστε έχει χάσει τη θέση του στο καθημερινό τραπέζι.
  6. Τέλος, η δημιουργική και ποιοτική ερμηνεία της γαστρονομικής παράδοσης μπορεί να οδηγήσει, εκτός των άλλων,  στην οικονομική ανάκαμψη όχι μόνο των τοπικών κοινωνιών αλλά και του ευρύτερου γεωγραφικού χώρου.

ΟΜΙΛΗΤΕΣ- ΟΜΙΛΗΤΡΙΕΣ

Ανάγια Σαρπάκη : Σπούδασε αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου όπου και έλαβε το πρώτο της μεταπτυχιακό δίπλωμα (M.A. honours). Το 1978 συνέχισε τις σπουδές της στον τομέα της Προϊστορίας και Περιβαλλοντικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Sheffield όπου έλαβε το δεύτερο μεταπτυχιακό της δίπλωμα και υπέβαλε μία διατριβή με τίτλο «Η Μελέτη της Προϊστορικής Δημογραφίας». Το ενδιαφέρον της στην αρχαιο-βοτανική ξύπνησε τότε και προχώρησε στην πραγματοποίηση μίας διδακτορικής διατριβής με τίτλο «Η Παλαιο-εθνοβοτανική της Δυτικής Οικίας, Ακρωτήρι, Θήρα: μία περίπτωση μελέτης». Πήρε το διδακτορικό της δίπλωμα το 1988. Από το 1991 ως το 1996 δίδαξε Προϊστορική και Περιβαλλοντική Αρχαιολογία στο τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης του Πανεπιστημίου της Κρήτης στο Ρέθυμνο.

Από το 1996 ως το 1999 στεγαζόταν στο Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών (ΙΤΕ) στο Ρέθυμνο, όπου υπήρξε η πρόθεση, και μια μεγάλη προσπάθεια, να οργανωθεί ένα εργαστήριο Περιβαλλοντικής Αρχαιολογίας. Το σχέδιο δεν ευοδώθηκε.

Το ενδιαφέρον της εστιάζεται στην καθημερινή ζωή όπως αυτή μπορεί να μελετηθεί αρχαιολογικά και εργαλείο της δουλειάς της είναι η αρχαιο-βοτανική. Το ενδιαφέρον της για τις «τροφές» είναι προφανές από τις αναγνωρίσεις/δημοσιεύσεις της που αναφέρονται σε οργανικές ύλες οι οποίες μοιάζουν με επεξεργασμένες φυτικές ύλες. Για να μπορέσει να κατανοήσει καλύτερα τα αρχαιολογικά αρχαιο-βοτανικά σύνολα, ασχολήθηκε με την μελέτη της παραδοσιακής σύγχρονης χρήσης των φυτών στην Κρήτη, σε συνεργασία με μια συνάδελφο βιολόγο/βοτανολόγο.

Mελπωμένη Σκουλά: Εργάζεται στο Πάρκο Διάσωσης Χλωρίδας και Πανίδας του Πολυτεχνείου Κρήτης από τον Νοέμβριο του 2004. Σπούδασε Βιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Πήρε το Διδακτορικό της από το τμήμα Βοτανικής του Πανεπιστημίου του Reading, Μεγάλη Βρετανία. Από το 1991 έως το 2004 εργάσθηκε στο Τμήμα Φυσικών Προϊόντων του Μεσογειακού Αγρονομικού Ινστιτούτου Χανίων. Έχει αναλάβει ως υπεύθυνος επιστήμονας ή έχει συμμετάσχει σε πολλά ερευνητικά προγράμματα. Το ερευνητικό της ενδιαφέρον έχει επικεντρωθεί στην σχέση των ανθρώπων με τα φυτά στα πλαίσια της εθνοβοτανικής, στην διατήρηση της βιοπολιτισμικής κληρονομιάς  και στην διατήρηση και αειφόρο χρήση της βιοποικιλότητας. Έχει σημαντικό έργο στην βιολογία, οικολογία  και ταξινομική, φυτοχημεία και γενετική  των αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών.

Σουλτάνα Μαρία Βαλαμώτη: Σπούδασε Αρχαιολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης (Πτυχίο Αρχαιολογίας, 1987) και Αρχαιοβοτανική στο Πανεπιστήμιο του Sheffield της Μεγάλης Βρετανίας (M.Sc. 1989, Ph.D. 2001).

Έχει διεξάγει πειραματικές έρευνες με στόχο τη διερεύνηση α) της προέλευσης καταλοίπων τροφής από οικισμούς της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού στη Βόρεια Ελλάδα και β) των ταφονομικών διεργασιών που διαμορφώνουν αρχαιολογικές αποθέσεις πλούσιες σε λέπυρα. Είναι υπεύθυνη ερευνητικού προγράμματος που χρηματοδοτείται από το Ινστιτούτο Αιγαιακής Προϊστορίας (INSTAP) με τίτλο: ‘An investigation of Neolithic spatial and socio-economic organisation in northern Greece through the study of archaeobotanical remains’. Σε συνεργασία με συναδέλφους από τη Σερβία και τη Βουλγαρία ερευνά τη σχέση μεταξύ οργάνωσης του χώρου και αρχαιοβοτανικής σύστασης στους νεολιθικούς οικισμούς της Βαλκανικής. Σε συνεργασία με επιστήμονες από την Τουρκία (Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων, Πανεπιστήμιο του Gaziantep) και τη Μ. Βρετανία (Τμήμα Διατροφής και Διαιτητικής, King’s College, London) ερευνά την επεξεργασία δημητριακών για την παρασκευή τροφίμων όπως το πλιγούρι και ο τραχανάς.

Συμμετείχε στη διοργάνωση συμποσίου στο πλαίσιο του 5ου Διεθνούς Συνεδρίου Εθνοβοτανικής (5ο ICEB), San Carlos de Bariloche της Αργεντινής (2009).  Τίτλος συμποσίου:  ‘Πρόσφατες έρευνες στις παραδόσεις της επεξεργασίας των φυτών στην ανθρώπινη προϊστορία’,

Υπήρξε μέλος της οργανωτικής επιτροπής του Διεθνούς Συνεδρίου «Substistence, Economy and Society in the Greek World: Improving the integration of archaeology and science». (2010 Αθήνα).

Συμμετέχει στη διοργάνωση του 17ου Συνεδρίου της Διεθνούς Ομάδας για την Παλαιοεθνοβοτανική (IWGP) που θα πραγματοποιηθεί στη Θεσσαλονίκη την άνοιξη του 2013 υπό την αιγίδα του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΑΠΘ.

Σταυρούλα Μαρκουλάκη: Αρχαιολόγος στην ΚΕ΄ ΕΠΚΑ με βαθμό Α΄.

Πτυχίο Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, Τμήμα Ιστορικό- Αρχαιολογικό.

Υποψήφια διδάκτωρ στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, (υπό εκπόνηση διδακτορική διατριβή με θέμα τα ρωμαϊκά ψηφιδωτά της Δυτ. Κρήτης).

Πρόεδρος της Ιστορικής Λαογραφικής και Αρχαιολογικής Εταιρείας Κρήτης. Επί σειρά ετών μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου, περιοδικά στη θέση του Γραμματέα και του Αντιπροέδρου, με παράλληλη προσφορά ξεναγήσεων και διαλέξεων για το κοινό.

Στο επιστημονικό ενεργητικό συμπεριλαμβάνεται πλήθος ανασκαφών και  δημοσιεύσεων σε ελληνικά και ξένα επιστημονικά περιοδικά, συμμετοχή σε διεθνή συνέδρια, σεμινάρια και ημερίδες.

Εχει ενεργή παρουσία στο τοπικό κοινωνικό γίγνεσθαι.

Φωτο: Γιώργος Δέτσης

Κυριακή Παντελή: Κοινωνική Γεωγράφος με ΜΔΕ στην κατεύθυνση «Γεωργία και Περιβάλλον» και ιδιαίτερο ερευνητικό ενδιαφέρον στην Ιστορική Γεωγραφία των Τροφών, των Διατροφικών Συνηθειών και της Διατροφικής Οικολογίας. Εντρύφησε ιδιαίτερα στην ιστορία της εδώδιμης οικολογίας μέσω των διατριβών της, τόσο σε προπτυχιακό όσο και σε μεταπτυχιακό επίπεδο, καθώς και μέσω δημοσιεύσεων αναρτημένων ανακοινώσεων σε διεθνή και ελληνικά συνέδρια.

Κώστας Οικονομάκης: Πτυχιούχος Γεωπόνος της Ανωτάτης Γεωπονικής Σχολής Αθηνών με μεταπτυχιακές σπουδές στην Γεωργική Χημεία (Παν/μιο Φλωρεντίας Ιταλίας) και στη Φυσιολογία φυτών (Ανωτάτη Γεωπονική Σχολή Montpellier Γαλλίας). Εκπόνηση διατριβής Master of Science στην Θρέψη φυτών – Υδροπονία (Πανεπιστήμιο Manchester, Αγγλίας)  και Διδάκτωρ Γεωπονικών Επιστημών (Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών)

Συμμετείχε στην  Ελληνική Εταιρεία της Επιστήμης των Οπωροκηπευτικών, στην International Society for Horticultural Science και στην International Society for Soilless Culture.

Από το 1973 έως το 1974 εργάστηκε στο Υπουργείο Γεωργίας ως Γεωπόνος Γεωργικής Ανάπτυξης. Από το 1974 έως το 2009 εργάστηκε στο ΕΘΙΑΓΕ/Ινστιτούτο Υποτροπικών & Ελιάς Χανίων. Τακτικός Ερευνητής Α΄ Υπεύθυνος του Εργαστηρίου Υδροπονίας και Αρωματικών–Φαρμακευτικών φυτών. Έχει ερευνητική δραστηριότητα στον τομέα της υδροπονικής καλλιέργειας λαχανικών, αρωματικών φυτών και ανθέων, καθώς και στην οικοφυσιολογία, φυσιολογία και θρέψη των αρωματικών-φαρμακευτικών φυτών. Είναι επιστημονικός υπεύθυνος διαφόρων ερευνητικών και επιδεικτικών έργων: Εκπαιδευτική δραστηριότητα στο Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων καθώς και στο ΤΕΙ Ηρακλείου/Σχολή Τεχνολόγων Γεωπονίας με διδασκαλία στους τομείς της Υδροπονίας και των Αρωματικών-Φαρμακευτικών φυτών και επίβλεψη της εκπόνησης διατριβών των φοιτητών και σπουδαστών των παραπάνω Ιδρυμάτων αλλά και πτυχιακών και μεταπτυχιακών διατριβών φοιτητών Γεωπονικών Πανεπιστημίων.

Αντωνία Ψαρουδάκη: Σπούδασε Γεωπόνος στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών όπου ειδικεύτηκε στην Φυτική Παραγωγή.

Συνέχισε  μεταπτυχιακές σπουδές στο Τμήμα Χημείας του Πανεπιστήμιου Κρήτης όπου εκπόνησε μεταπτυχιακή διατριβή με θέμα: Η επίδραση του τροποσφαιρικού όζοντος στην διατροφική σύσταση εδώδιμων φυτών.

Σήμερα ολοκληρώνει την διδακτορική διατριβή της στο Εργαστήριο Βελτίωσης και Γεωργικού Πειραματισμού του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών με θέμα : Καταγραφή, Βοτανική Ταξινόμηση, Γενετική Ποικιλότητα και Ιδιότητες των Αυτοφυών  Εδώδιμων Φυτών της Κρήτης – Συμμετοχή τους στο Σύγχρονο Διατροφικό Πρότυπο

Την δεκαετία  1990- 2000 ασχολήθηκε με τον θαλάσσιο και διατροφικό τουρισμό  ως μέτοχος και διαχειρίστρια της  CreteYachting Evolution L.T.D.

Από το 2000 διδάσκει στο ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ στο Τμήμα Διατροφής και Διαιτολογίας.

 Φωτο: Γιώργος Δέτσης

Carol Palmer: Αρχικά εκπαιδεύτηκε ως  περιβαλλοντική αρχαιολόγος (BA Durham, MSc Sheffield) ειδικευμένη στα αρχαιολογικά κατάλοιπα των φυτών.

Ειδικεύτηκε στην ανθρωπολογία μέσω του PhD της (Πανεπιστήμιο Sheffield), μια εθνοβοτανική μελέτη για τις παραδοσιακές γεωργικές πρακτικές που ασκούνται  στο βόρειο τμήμα της Ιορδανίας. Μεταξύ του 1999 και 2002 ήταν μεταδιδακτορική υπότροφος (CBRL) στο Πανεπιστήμιο του Leicester. Στη διάρκεια της υποτροφίας διηύθυνε εθνογραφική επιτόπια έρευνα στη νότια Ιορδανία, κυρίως στο Wadi Faynan, μέρος του εκεί έργου του καθηγητή Graeme Barker (Πανεπιστήμιο του Cambridge). Έχει αποκτήσει μεγάλη εμπειρία στην οικολογία φυτών ως Επιστημονική Συνεργάτιδα (2003-2006) του FIBS (Functional Interpretation of Botanical Surveys), συμμετείχε σε έρευνες στην Ελλάδα και την Κροατία για τις επιπτώσεις  στη βλάστηση εξαιτίας των αλλαγών στο σύγχρονο τοπίο και διεξήγε βοτανικές μελέτες στην Ιορδανία. Αυτή την περίοδο ολοκληρώνει την έρευνα και την έκδοση ενός χειρογράφου του Palestine Exploration Fund (Λονδίνο), που γράφτηκε από τον Πολωνό εθνογράφο Lucjan Turkowski και βασίστηκε σε έρευνα πεδίου που διεξήχθη στην περιοχή της Βηθλεέμ μεταξύ του 1943 και 1947.  Έχει μακροχρόνιο ενδιαφέρον για την αγροτική Μέση Ανατολή και  την πολιτιστική κληρονομιά των Φελλάχων και των Βεδουίνων· η σχετική έρευνα συνεχίζεται στα πλαίσια της  σημερινής θέσης της.

Από το Σεπτέμβριο του 2009 διευθύνει το Βρετανικό Ινστιτούτο στο Αμάν και είναι Honorary Fellow στο Πανεπιστήμιο του Exeter. Επίσης είναι η συντάκτρια του CBRL Bulletin.

Αντωνία-Λήδα Ματάλα: Διδάσκει από το 1995 στο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου. Η έρευνά της περιλαμβάνει τη μελέτη της ιστορίας της διατροφής στην Ελλάδα και τη Μεσόγειο καθώς και την  καταγραφή και αξιολόγηση των διαιτητικών συνηθειών σε παιδιά, εφήβους και ηλικιωμένους. Πήρε το διδακτορικό της δίπλωμα από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Davis και η διατριβή της είχε ως θέμα τη «Γεωγραφική και Ιστορική Συνέχεια τη Μεσογειακής Διατροφής». Έχει γράψει το βιβλίο «Ανθρωπολογία της Διατροφής» (εκδ. Παπαζήσης 2008) και έχει συνεπιμεληθεί τους τόμους «Mediterranean Diet» (CRC Press, 2001) και «Διατροφή στον 21ο Αιώνα: Γεωγραφίες της Αφθονίας και της Στέρησης» (εκδ. Παπαζήσης, 2005). Το συγγραφικό της έργο περιλαμβάνει επίσης 80 εργασίες σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά και συλλογικούς τόμους. Κατά το διάστημα 2007-2009 είχε τη Διεύθυνση του Πρόγραμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών Εφαρμοσμένη Διατροφή του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου ενώ έχει επιβλέψει την εκπόνηση έξι διδακτορικών διατριβών. Από το 2009 είναι επικεφαλής του Eλληνικού Τμήματος του International Commission on the Anthropology of Food (ICAF).

Ελένη Toυρλούκη: Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο George Mason, στη Virginia των ΗΠΑ, όπου έλαβε το BS της στην Επιστήμη  της Υγείας. Οι μεταπτυχιακές σπουδές της στη Διεθνή και Δημόσια Υγεία ολοκληρώθηκαν στο Πανεπιστήμιο του Westminster (London, UK). Από το 2006, είναι εγγεγραμμένη Διατροφολόγος Δημόσιας Υγείας (Association for Nutrition). Είναι υποψήφια διδάκτωρ στο Τμήμα Διατροφής και Διαιτολογίας στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Στα ερευνητικά της ενδιαφέροντα περιλαμβάνονται ο ρόλος των διατροφικών συνηθειών στον κίνδυνο της καρδιαγγειακής νόσου, η επιρροή της Ορθόδοξης Θρησκείας στα  διατροφικά σχήματα της προβιομηχανικής Ελλάδα και η πρόληψη της παχυσαρκίας στα δημοτικά σχολεία.


Ιωάννα Πετράκη: Διαιτολόγος-Διατροφολόγος. Επίσης, εργάζεται στην Ακαδημία Σότοκαν Καράτε (Σχεδιασμός διαιτολογίων και πραγματοποίηση παρουσιάσεων/ σεμιναρίων σχετικά με τη διατροφική αγωγή των αθλητών).

Έχει πτυχίο Διατροφής και Διαιτολογίας (Σχολή Τεχνολογίας Τροφίμων και Διατροφής, Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Θεσσαλονίκης). Τίτλος πτυχιακής Εργασίας: ”Εκτίμηση Διατροφικής Κατάστασης Ολλανδών Αθλητών Χόκεϊ επί Πάγου” (διεξήχθη στο Hogeschool van  Amsterdam, Ολλανδία). Ολοκλήρωσε M.Sc. Applied Public Health Nutrition στο Department of Biosciences and Nutrition, Unit for Public Health Nutrition, στο Ινστιτούτο Kαρολίνσκα (Σουηδία). Τίτλος πτυχιακής εργασίας: “Maternal verbal and visual perceptions of their child’s weight status. The Healthy Growth Study.” (09/08 – 06/10).

Έχει συνεργαστεί με ερευνήτρια από το Ίδρυμα Hogeschool van Amsterdam κατά τη διάρκεια προσπάθειας έγκρισης χρηματοδότησης έρευνας με τίτλο “Effectiveness of different exercise programs on reduction of fat mass, weight and maintenance of fat free mass”.

Έχει εργαστεί ως εθελόντρια στην διατροφική αγωγή των μαθητών της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στο πλαίσιο των προγραμμάτων αγωγής υγείας (11/07 – 08/08, Χανιά).

Υπήρξε εξωτερική συνεργάτρια του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου στα πλαίσια του προγράμματος ENERGY (European Research Balance to Prevent Excessive Weight Gain among Yought, 08/07 – 08/08).

Fusun Ertug: Σπούδασε αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης (Τμήμα Προϊστορίας και Αρχαιολογίας) και έλαβε το πτυχίο Licence-es-Letters το 1977. Έχει εργαστεί ως φωτογράφος και προϊσταμένη σε διάφορες ανασκαφές στην Ανατολία αλλά και ως ερευνήτρια και εικονολήπτρια στο Κέντρο Κινηματογράφου του Πανεπιστημίου της Κωνσταντινούπολης μεταξύ 1977-1982. Έχει εκπαιδευτεί στη δημιουργία ντοκυμαντέρ για χειροτεχνήματα στο Κέντρο Κινηματογράφου του Πανεπιστημίου, κι ενώ εργαζόταν σε ανασκαφές άρχισε να ενδιαφέρεται για την εθνογραφία του χωριού. Ολοκλήρωσε το M.A. της (1993) και το διδακτορικό της δίπλωμα (1997) στο Πανεπιστήμιο Washington, St. Louis, Τμήμα Ανθρωπολογίας, με μια διατριβή: An Ethnoarchaeological Study of Subsistence and Plant Gathering in Central Anatolia. Κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσής της στις ΗΠΑ αλλά και κατά τη διάρκεια έρευνας πεδίου στην Κεντρική Ανατολία επικεντρώθηκε στις σχέσεις φυτών και ανθρώπων ως μέρος της οικονομίας της αυτάρκειας. Μετά από έρευνα πεδίου στην Κεντρική Τουρκία (1994-5), η Δρ Ertug ολοκλήρωσε δύο ακόμα μακροπρόθεσμες εθνοβοτανικές μελέτες σε διάφορα μέρη της Τουρκίας και διεξήγε εργαστήρια σχετικά με την Εθνοβοτανική για να εκπαιδευτούν ενδιαφερόμενοι μελετητές στο πλαίσιο του προγράμματος της Πολιτιστικής Κληρονομιάς, που διευθύνεται από την Τουρκική Ακαδημία Επιστημών. (TUBA). Διετέλεσε γραμματέας του 4ου Διεθνούς Συνεδρίου Εθνοβοτανικής (ICEB) στην Κωνσταντινούπολη το 2005, και το 2006 επιμελήθηκε και δημοσίευσε τα Πρακτικά του συνεδρίου. Έχει δώσει διαλέξεις στο Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης και στο Yeditepe Πανεπιστήμιο, και συνεργάζεται με το Πανεπιστήμιο Washington, St. Louis. Web: http://www.etnofertug.blogspot.com (στα Τουρκικά).

Φωτο: Uta Wagner

Özlem Yaşayanlar: Tρίτης γενιάς Κρητικιά Μουσουλμάνα που γεννήθηκε και ζει στην Σμύρνη. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Μπιλκέντ της Άγκυρας, και σήμερα μεταφράζει βιβλία από τα αγγλικά στα τουρκικά, ενώ ταυτόχρονα παραδίδει μαθήματα αγγλικών. Επίσης, αρθρογραφεί στην πρώτη Κρητική εφημερίδα στην Τουρκία που ξεκίνησε να εκδίδεται το 2010.

Έχει καταρτήσει το γενεαλογικό της δέντρο, των οικογενειών Πιστολάκη από την πλευρά του πατέρα της και Μπουρνάζου από την πλευρά της μητέρας της, από τα Χανιά της Κρήτης, το οποίο εκτείνεται πίσω μέχρι το 1786.

Στο μακρύ της ταξίδι για την αυτογνωσία, έχει δημιουργήσει ένα μπλογκ και το έχει αφιερώσει εξολοκλήρου στην Κρητική κουζίνα που ακόμη επιζεί στην Σμύρνη, προκειμένου να τιμήσει τις Χανιώτικες ρίζες της (http://ozlemaki.blogspot.com).

Μαρία Βεριβάκη: Γεννήθηκε στη Νέα Ζηλανδία  από Κρήτες μετανάστες. Τα τελευταία 20 χρόνια, ζει μόνιμα στην Ελλάδα, και εργάζεται ως καθηγήτρια αγγλικών στο ΜΑΙΧ. Το ενδιαφέρον της για την Κρητική κουζίνα προέρχεται από τις παρατηρήσεις της  πάνω στην κουζίνα της μετανάστριας μητέρας της και τη δική της μαγειρική στο σπίτι. Τα τελευταία 4 χρόνια γράφει για το Κρητικό φαγητό και τις τάσεις στην Κρητική διατροφή στο blog της με το όνομα Organically cooked.

Αντώνης Μαυριδάκης: Πτυχιούχος της Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Μπολώνιας Ιταλίας, ειδικεύτηκε στην Ψυχιατρική Αθήνα και Χανιά, όπου και εργάστηκε επί σειρά ετών στο Θεραπευτήριο Ψυχικών Παθήσεων Χανίων. Στα πλαίσια της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης, συμμετείχε ενεργά στο κλείσιμο του Ψυχιατρείου. Έκτοτε, εργάζεται στο Κέντρο Ψυχικής Υγείας Χανίων.

Πρόσφερε εθελοντικά τις υπηρεσίες του στην οργάνωση της ψυχογηριατρικής περίθαλψης στο Γηροκομείο Κισσάμου Χανίων, στο Θεραπευτήριο Χρόνιων Παθήσεων Χανίων. Στήριξε προγράμματα ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης στο σχολείο Κωφών Κισσάμου. Ως ιδρυτικό μέλος της Εταιρείας Alzheimer Χανίων, πρόσφερε εθελοντικά τις υπηρεσίες μου στα απογευματινά ιατρεία και στην εκπαίδευση φροντιστών.

Στα πλαίσια του επιστημονικού και ερευνητικού του έργου, συγκαταλέγονται μονογραφίες και άρθρα για την ψυχιατρική μεταρρύθμηση, την κοινωνικοπολιτιστική και ανθρωπολογική έρευνα τοπικών κοινωνιών στην Κρήτη-Αυστραλία.

Το αντικείμενο έρευνας του επικεντρώνεται στην παθολογία της αντίληψης και στην έναρξη της ψυχικής νόσου (Σύνδρομο Οδυσσέα).

Εργάζεται ψυχοθεραπευτικά σύμφωνα με τις βασικές αρχές της ψυχοθεωρία-ψυχοθεραπεία Ομηρικού τύπου.

Αντώνης Ντουράκης: Γεννήθηκε στις 27/4/1984 στη Θεσσαλονίκη και ξεκίνησε τις σπουδές του το 2002 στο University of Applied Science του Wiesbaden στη Γερμανία. Μετά από την παραμονή του και εργασία του στο Research Station Agroscope Changins-Wädenswil, Switzerland και στο οινοποιείο Alois Lageder,South Tirol , Italy τελείωσε τις σπουδές του και επέστρεψε στην Ελλαδα.

Απο το 2008 είναι πρόεδρος και ιδρυτικό μέλος του Δικτύου Οινοποιών Νομού Χανίων-Ρεθύμνης.

Αλέξανδρος Σακκάς:Γυιός χημικού-οινολόγου,γεννήθηκε στην Αθήνα το 1950 και από τότε που θυμάται τον εαυτό του απολάμβανε περισσότερο τα προιόντα που πίνονται από εκείνα που τρώγονται. Έχει σπουδάσει Πολιτικές Επιστήμες και Δημοσιογραφία στην Ελλάδα.Με μεταπτυχιακές σπουδές στο εξωτερικό, ειδικεύτηκε στην Αγροτική Οικονομία-την Ευρωπαική Διοίκηση και την Φιλοσοφία της Τέχνης.

Η συστηματική ασχολία του με το κρασί αρχίζει το 1977 και περιλαμβάνει δραστηριότητες γευσιγνωστικές, εκπαιδευτικές, στρατηγικών προβολής και οινοχοϊκές. Σημαντικότατο μέρος στα οινικά του ενδιαφέροντα και ασχολείες αποτελεί η σχέση του κρασιού με τον παγκόσμιο πολιτισμό, την ιστορία και τους κοινωνικούς μετασχηματισμούς.

Φωτο: Γιώργος Δέτσης

Mαίρη Φραγκάκη: Σπούδασε Οικονομικές Επιστήμες στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Ασχολήθηκε με το εμπόριο, τη δημοσιογραφία, στο περιοδικό και ημερήσιο τύπο («Γυναίκα», «Χανιώτικα Νέα», «Φωτογράφος») και εργάστηκε στο Ταμείο Συντάξεων Εργοληπτών Δημοσίων Εργων,(ΤΣΜΕΔΕ) στα Χανιά. Μετά από 6 χρόνια παραιτήθηκε, προκειμένου να προσληφθεί από την ΕΡΤ-Ραδιοφωνικός σταθμό Χανίων-ώς παραγωγός εκπομπών λόγου. 6 χρόνια αργότερα, ζήτησε μετάθεση και μετάταξη στην τηλεόραση (ΕΤ1), ως παραγωγός τηλεοπτικών προγραμμάτων. Για ένα περίπου χρόνο ήταν υπεύθυνη προγράμματος της τότε ΕΤ2, και έπανερχόμενη στα καθήκοντα της απλής παραγωγού ήταν υπεύθυνη γιά κάποια ντοκυμαντέρ και άλλα προγράμματα. Για προσωπικούς λόγους ζήτησε μετάθεση στον τηλεοπτικό σταθμό Ηρακλείου απ΄ όπου μετά από 6 πάλι χρόνια θητείας στις ειδήσεις, παραιτήθηκε και συνταξιοδοτήθηκε.

Παράλληλα, για οικογενειακούς λόγους, ανέπτυξε – με επιτυχία – μια μικρή επιχείρηση εναλλακτικού τουρισμού στο Πάνορμο και στην κατοικία (της) “Rodialos,” που ονόμασε “κρητική διατροφή με βιολογικά προϊόντα”. Σήμερα, μαζί με την οικογένειά της, είναι παραγωγός των βιολογικών προϊόντων.

Είναι ενεργό μέλος του γυναικείου κινήματος στην Ελλάδα και ερασιτέχνης συγγραφέας και ηθοποιός, με στόχο την προώθηση των φεμινιστικών στόχων. Συμμετέχει σε εκστρατείες και διαμαρτυρίες της Διεθνούς Αμνηστία και Greenpeace, και ήταν υποψήφια στις περιφερειακές εκλογές του 2010 της κίνησης “ΜΙΑ ΚΡΗΤΗ, περιβάλλον-άνθρωπος” στο νομό Ρεθύμνου.

Κατά τα τελευταία τρία χρόνια είναι υπεύθυνη για την μη κερδοσκοπική οργάνωση «Βασίλης Δαμβόγλου” που διοργανώνει πολιτιστικές και οικολογικές εκδηλώσεις και κάθε χρόνο ένα ποδηλατικό αγώνα στο Πάνορμο.

Φωτογραφίες: Κyrstyn Kralovec, εκτός αν αναφέρεται διαφορετικά. 

ΕΘΕΛΟΝΤΕΣ – ΕΘΕΛΟΝΤΡΙΕΣ

ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ:

Υπεύθυνη γραμματείας: Μαρία Σταυριανουδάκη.

Βοηθοί: Μαριλένα Παντελάκη, Γιώργος Παντελάκης, Άννα Γεωργίου,  Ορφέας Διαλινός.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΡΙΕΣ:

Μαρία Βεριβάκη (Φωτο: Uta Wagner)

Ανάγια Σαρπάκη.  (Φωτό: Kyrstyn Kralovec)

ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΣ:

Κούλα Βαριδάκη Ξανιαλάκη (Φωτό: Kyrstyn Kralovec)

Μαργαρίτα Ναυπακτίτου (Φωτο: Μαριάνα Καβρουλάκη)

ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΙ:

Kyrstyn Kralovec

Uta Wagner

LIVE STREAM

Γιώργος Δέτσης

Βίκυ Κουμάντου

ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ POWER POINT:

Γεωργία Πετράκη. (Φωτό: Κyrstyn Kralovec)

YΠΕΥΘΥΝΗ ΜΠΟΥΦΕ:

Debra Papadinoff (φωτο: Κyrstyn Kralovec)

MAΓΕΙΡΙΣΣΕΣ

Eλένη Μιχελάκη, Χρυσούλα Προβιδάκη, Ευαγγελία Φραγκεδάκη, Χαρούλα Ξινορόδου, Ευτυχία Βλαχάκη, Αναστασία Δασκαλάκη, Κλειάνθη Πενταράκη, Γεωργία Φραγκεδάκη, Βαγγελιώ Φραγκεδάκη, Φωφώ Μαυριδάκη, Αγγελική Δασκαλάκη, Ανδριανή Κοτσιφάκη, Γρηγορία Μαυριδάκη, Γιαννούλα Μποράκη, Ντίνα Συκιώτου, Βαγγελιώ Μαυριδάκη, Κατίνα Προβιδάκη, Μαίρη Καβρουλάκη, Μαριάνα Καβρουλάκη, Τασούλα Πενταράκη, Άννα Κωνσταντουλάκη, Ελευθερία Παντελάκη, Στέλλα Κωνσταντουλάκη, Σοφία Πενταράκη Μαυριδάκη, Δέσποινα Μαυριδάκη, Τασούλα Καλογεράκη, Βασιλική Φραγκεδάκη, Αντωνία Φραγκεδάκη, Μαρία Μανωλιουδάκη, Στέλλα Μποράκη, Άννα Μποράκη, Κούλα  Βαρυδάκη Ξανιαλάκη.

Μερικές από τις μαγείρισσες: Σοφία Μαυριδάκη, Γιαννούλα Μποράκη, Κατίνα Προβιδάκη, κα Καλογεράκη, Μαίρη Καβρουλάκη. (Φωτο: Κyrstyn Kralovec)

Και άλλες μαγείρισσες: Κλειάνθη Πενταράκη, Φωτεινή Μποράκη, Στέλλα Μποράκη, Γεωργία Φραγκεδάκη (Φωτο: Kyrstyn Κralovec)

MAΓΕΙΡΑΣ

Στρατής Προβιδάκης (Φωτο: Uta Wagner)

ΕΠΙΔΕΙΞΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΜΑΡΑΘΟΠΙΤΑΣ

H Ιωάννα Παντελάκη, μέλος του Δ.Σ. του Δικτύου Κρητικής Γαστρονομίας και σεφ κρητικής κουζίνας παρασκεύασε επί τόπου μαραθόπιτες. (Φωτο: Kyrstyn Kralovec)

ANAΨΥΚΤΙΚΑ

Βίκυ Κουμάντου

Fusun Ertug

Aνάγια Σαρπάκη

Σοφία Μαυριδάκη

ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ

Ανδρέας Κωνσταντουλάκης

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΣΥΝΕΔΡΩΝ

Βασίλης Μανωλιουδάκης

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ

Ιάκωβος Γεωργίου, Μαρία Βεριβάκη, Φίλιππος Εξαδάκτυλος, Μπάμπης Μαυριδάκης

ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

Σε διάφορες εργασίες (καθάρισμα, τακτοποίηση, σερβίρισμα κ.λ.π.) συμμετείχε σχεδόν ολόκληρο το χωριό.  Ιδιαιτέρως ευχαριστούμε τον Mανώλη Φραγκεδάκη, πρόεδρο του Πολιτιστικού Συλλόγου ”Η Ρίζα”.

ΤΟ ΜΕΝΟΥ

ΣΑΒΒΑΤΟ

(φωτογραφίες: Kyrstyn Kralovec)

ΜΕΣΗΜΕΡΙΑΝΟ ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ

Χυμός πορτοκάλι Creta Fresh

Σπιτική λεμονάδα από την Ανάγια Σαρπάκη

Σπιτική λεμονάδα με άρωμα λουίζας από την Fusun Ertug

Παγωμένο τσάι του βουνού με μαλοτήρα, μαντζουράνα και φασκόμηλο από τη Σοφία Μαυριδάκη

Διάφορα γλυκά και ημίγλυκα παξιμαδάκια και κουλουράκια.

Παξιμαδάκια από σιτάρι και /ή κριθάρι. Κριτσίνια με διάφορες γεύσεις

Σαλάμι και καπνιστό χοιρινό μπούτι

Γραβιέρα από τον Ομαλό

Ελιές

Ντομάτα και αγγούρι

Παξιμαδάκια σερβιρισμένα με φάβα και ψιλοκομμένο σύγκλινο

Κολοκυθόπιτα από την Χαρούλα Ξινορόδου

Φρέσκος ξινόχοντρος από την Κλειάνθη Πενταράκη

Ξεροτήγανα από τη Μαρία  Μανωλιουδάκη

ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΑ  ANAΨΥΚΤΙΚΑ

Σουμάδα από τη Βίκυ Κουμάντου

Παγωμένο τσάι του βουνού με μαλοτήρα, μαντζουράνα και φασκόμηλο από τη Σοφία Μαυριδάκη

Κανελάδα

Τσικουδιά

ΔΕΙΠΝΟ

Φρέσκος ξινόχοντρος

Στίφνος, βλήτα και κολοκυθάκια

Βλήτα με μπαρμπουνοφασόλες, κολοκυθάκια και πατάτες, γιαχνί

Μελιτζάνες με τυρί και ξινόχοντρο

Πατάτες με ξινόχοντρο

Αγκινάρες με κουκιά ντερμπιγιέ

Ρεβιθόρυζο

Kρεατότουρτα

Κολοκυθομπούρεκο Καρανιώτικο

Κοοκυθομπούρεκο τριφτό

Ντολμαδάκια με αμπελόφυλλα

Ντολμαδάκια με κολοκυθανθούς

Ντακάκια με τριμμένη ντομάτα και χανιώτικη μυζήθρα

Χοχλιοί με κολοκυθάκια στο φούρνο

Χοχλιοί γιαχνί

Χοχλιοί μπουμπουριστοί

Ξερά κουκιά γιαχνί

Κάστανα και πατάτες στιφάδο

Απάκι μαγειρεμένο με χυμό πορτοκαλιού

Αρνί με σταμναγκάθι

Καλιτσούνια διαφόρων ειδών

Μαραθόπιτες

Ψωμί ζυμωτό

Τηγανόπιτες

Ξεροτήγανα

ΚΥΡΙΑΚΗ

(φωτογραφίες: Uta Wagner)

ΔΕΙΠΝΟ

Κολοκυθανθοί

Χορτοκαλίτσουνα

Φάβα φασολιών

Φακή με πληγούρι και σύγκλινο και αρώματα μαϊντανού και κύμινου

Σαλάτα

Βραστό αρνί με πιλάφι

Τσιγαριαστό

Γραβιέρα με μέλι

Τα δείπνα συνοδεύτηκαν με τα παρακάτω κρασιά: Ενότρια λευκό και κόκκινο του κτήματος  Δουλουφάκη και Νόστος Βlend και Roussanne του κτήματος Μανουσάκη, ευγενική χορηγία των δυο οινοποιείων.

ΧΟΡΗΓΟΙ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΕΣ

2011, ΧΟΡΗΓΟΙ

Χορηγός μεταφοράς

Χορηγοί επικοινωνίας

Χορηγoί προϊόντων


 

Με την ευγενική υποστήριξη του ΔΗΜΟΥ ΠΛΑΤΑΝΙΑ
του Μορφωτικού Συλλόγου Καράνου ” Η Ρίζα”
του Εκπολιτιστικού Συλλόγου Αττικής “Καράνου”
και των κατοίκων των Καράνων

 

Το παρόν  Συμπόσιο συγχρηματοδοτήθηκε α) από τον Δήμο Πλατανιά και β)  στα πλαίσια του Άξονα 4 Προσέγγιση Leader, του προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας ΠΑΑ 2007-2013 ,του τοπικού προγράμματος Άξονα 4 «Προσέγγιση Leader Δυτικής Κρήτης – ΟΑΔΥΚ « και της Διακρατικής Συνεργασίας “Γαστρονομικές Περιπλανήσεις ο Πολιτισμός των Γεύσεων” κατά 85% από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) και 15% από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων

Διοργάνωση
Μαριάνα Καβρουλάκη
(ερευνήτρια της Ιστορίας της Ελληνικής Διατροφής)

Ιστορική, Λαογραφική και Αρχαιολογική Εταιρεία Κρήτης

Δίκτυο Διακρατικής Συνεργασίας “Γαστρονομικές Περιπλανήσεις και Πολιτισμός των Γεύσεων” στα πλαίσια του Άξονα 4 προσέγγιση Leader του ΠΑΑ